Veel vragen na gijzelingsactie

Na gijzelingsactie ontstaat debat over falen justitie, asielbeleid en bijdrage aan de ‘Oorlog tegen Terreur’

Nadat veiligheidsdiensten een gijzeling in een café in Sydney beëindigden, brachten mensen bloemen voor twee omgekomen gijzelaars.Agenten namen de bloemen aan om ze achter het politielint te leggen. Foto Reuters, EPA

Naargeestig stil. Zo beschrijven bewoners van Sydney vanochtend het doorgaans kloppende hart van hun stad. De gijzelingsactie in het Lindt Chocolat Cafe mag na zeventien uur en een gewelddadige bestorming door elite-eenheden voorbij zijn, Australië moet de volle impact van de gebeurtenissen nog verwerken.

Er zullen de komende dagen veel vragen opgeworpen worden. Was het echt nodig voor politie en leger om met explosieven en schietend het pand te bestormen in het holst van de nacht? De politiechef van New South Wales herhaalde gisteren keer op keer dat een paar van ’s werelds beste onderhandelaars en tactici aan het werk waren. Toch hebben twee gegijzelden, een 34-jarige bedrijfsleider van het café en een 38-jarige advocate, het drama niet overleefd. Ook gijzelnemer Man Haron Monis werd gedood. De politie zegt dat ze geen andere keus dan het café te bestormen toen er schoten klonken. Wat precies is gebeurd, wordt onderzocht.

Tegelijkertijd zwelt de kritiek op justitie aan. Hoe kan het dat een man die van zo veel strafbare feiten wordt verdacht zo maar op straat kon rondlopen, klinkt het. „Hij had een lange geschiedenis van geweld, hij was geobsedeerd door extremisme en hij was mentaal instabiel”, zei premier Tony Abbott vanochtend op een persconferentie. Hij stelde ook dat Australiërs vooral vertrouwen moesten hebben in de werkwijze van de autoriteiten.

De rechter in de moordzaak van de ex-vrouw van dader Haron Monis wordt in de pers echter aangevallen, omdat hij de Iraniër op borgtocht vrijliet. „De zaak is zwak”, oordeelde rechter Bill Pierce. „Er lijkt geen dreiging. Als er al een dreiging is, was het voor de vrouw die is vermoord.”. De rechter maakte daarmee, bij nader inzien, een totaal verkeerde inschatting.

Asielbeleid

Het zal ook niet lang duren voordat het Australische asielbeleid onder de loep wordt genomen. Aan de ene kant is dit zeer streng. Illegale asielzoekers die per boot het land proberen te bereiken worden doorgestuurd naar Papoea-Nieuw-Guinea, Nauru en binnenkort Cambodja. In ruil voor honderden miljoenen dollars ontwikkelingshulp nemen die landen de Australische asielzoekers op. Juristen menen dat dit in strijd is met het VN-Vluchtelingenverdrag.

Ondanks de hoge muren die Australië heeft opgetrokken heeft het land, net als onder meer de Verenigde Staten, Nederland, Frankrijk en Groot-Brittannië, last van een relatief kleine groep geradicaliseerde islamitische mannen die een bedreiging voor de maatschappij vormen.

Met de dood van Haron Monis is de dreiging van terrorisme van eigen bodem niet verdwenen. Politie-invallen en grootschalige onderzoeken de afgelopen maanden maken duidelijk dat de Australische inlichtingendiensten zeer bezorgd zijn over een netwerk dat in contact staat met Australische IS-strijders in Syrië. Gisterenochtend nog werd in Sydney een 25-jarige man gearresteerd. Het politiebericht meldde dat de man zich schuldig heeft gemaakt aan „het financieren van een terroristische aanval in Australië en het faciliteren van reizen naar Syrië om te vechten”. De politie was van plan de arrestatie groots aan te kondigen op een persconferentie, totdat Haron Monis de koffie- en chocoladezaak aan Martin Place binnenliep.

Onderdeel van oorlogsmachine

De gijzelingsactie kan ook discussie oproepen over het Australische militaire optreden in het Midden-Oosten. Het afgelopen decennium was Australië een van de trouwste bondgenoten van de VS in de ‘Oorlog tegen Terreur’. De militaire bijdrage van Australië gaat verder dan de troepen naar brandhaarden sturen. Net zo belangrijk is de rol van Australië als bron van inlichtingen. In de Australische outback, 18 kilometer buiten woestijnstad Alice Springs, ligt Pine Gap, een radar- en satellietcentrum waar de Amerikanen en Australiërs samenwerken. Inlichtingenexperts zijn overtuigd dat de faciliteit voor de Amerikaanse National Security Agency inlichtingen verzamelt door het telefoon- en mailverkeer in China, Rusland en het Midden-Oosten af te luisten.

De afgelopen maanden nam het debat in Australië over Pine Gap toe. Inlichtingenexpert Des Ball, die eind jaren zestig het bestaan van het spionagecentrum onthulde, beweert dat vanuit de Outback Amerikaanse drones op terroristische doelen worden afgestuurd in Pakistan, Jemen, Irak en Somalië. Pine Gap is volgens Ball een onmisbaar onderdeel van de Amerikaanse „oorlogsmachine”. Ball meent dat de drone-aanvallen, waar geregeld burgerdoden bij vallen, voor Australië moreel onverdedigbaar zijn.

De gijzeling aan Martin Place is voorbij en de tijd van kritische vragen stellen begint voor Australië. Een ding staat al vast: sinds gisteren is een terreurdaad voor Australië – een land dat zijn geografisch afgelegen positie in de wereld vaak koestert – niet langer slechts een theoretische bedreiging.