Nederlands is een grote kleine taal

Wetenschappers brachten in kaart hoe talen elites met elkaar verbinden. Hoe? Ze onderzochten boekvertalingen, en Twitter.

Nederlands is toch een béétje een wereldtaal, al moeten we het afleggen tegen onze grote buurtalen Frans en Duits en natuurlijk vooral Engels. Dat concluderen Amerikaanse en Franse onderzoekers, onder wie taalkundige Steven Pinker van Harvard, op basis van een nieuwe methode om de wereldwijde invloed van talen in kaart te brengen. Ze publiceren die in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS .

Wereldwijd bestaan er zo’n zesduizend talen, maar slechts een handvol zijn echte wereldtalen. Zelfs de grootste taal ter wereld, het Mandarijn-Chinees met 910 miljoen sprekers, is volgens de onderzoekers geen wereldtaal. Dat komt omdat relatief weinig mensen het spreken als tweede taal. En er zijn meer mensen die het Engels als tweede taal spreken dan moedertaalsprekers. Het Latijn hield zelfs zonder moedertaalsprekers vele eeuwen de wereldtaalstatus, omdat het zoveel gebruikt werd door de wetenschap en geestelijkheid, het was de zogeheten ‘lingua franca’.

Echte wereldtalen, stellen de onderzoekers, zijn niet zozeer talen met veel sprekers, maar talen die wereldwijd elites met elkaar verbinden. Ze brachten die verbindingen in kaart door te kijken tussen welke talen boeken vertaald worden en hoe vaak mensen zich van twee talen bedienen op Twitter en Wikipedia. Relatief veel Nederlandse twitteraars twitteren bijvoorbeeld ook af en toe in het Engels. De onderzoekers zien dat als een sterke band tussen Nederlands en Engels. Op dezelfde manier versterken twitterende Turkse Nederlanders de band tussen het Turks en het Nederlands. Een ander voorbeeld: veel boeken in het Russisch zijn vertaald van of naar het Tataars, Oezbeeks of Kirgizisch. En veel schrijvers van Wikipedia-artikelen in het Hindi dragen ook bij aan Engelstalige artikelen.

De auteurs berekenden zulke verbindingen door uitgebreide data mining in de Index Translationum (een UNESCO-database van boekvertalingen), in Wikipedia-artikelen en in Twittergegevens. Een overzicht van alle verbindingen tussen die talen levert fraaie plaatjes van ‘mondiale taalnetwerken’ op. Wereldtalen als Engels, Spaans en Russisch zijn daarin centrale knooppunten, hoofdstations van ideeën. Minder prominente talen als Welsh, Ests en Tibetaans zitten meer aan de periferie.

De verrassing van het onderzoek is dat het Nederlands met zijn 23 miljoen sprekers zich in dit netwerk aardig overeind houdt. Sterke verbindingen zijn er met Engels, Afrikaans en Turks (Twitter), en met Fries (Wikipedia) en Duits (boekvertalingen). Het centraalst in het Twitternetwerk staat natuurlijk Engels, berekenen de auteurs, maar op de zesde plaats, net onder Spaans en Filippijns, komt het Nederlands.

En wat je daaraan hebt? Het spreken van een wereldtaal, lieten de onderzoekers ook nog zien, verhoogt de kans op wereldfaam aanzienlijk. Ze sorteerden 4.886 wereldberoemde personen, van Albert Einstein tot Vincent van Gogh en Che Guevara, naar moedertaal. De kans om het tot wereldfaam te schoppen, gecorrigeerd voor bevolkingsomvang, bleek samen te hangen met de positie op de wereldtaal-ranglijst: in het Engels is beroemd worden gemakkelijker dan in het Ests of het Chinees.