Column

Liever Papoeakoning dan de werkelijkheid

Koning David Peii II in Spoorloos (KRO).

Honderden herenigde ouders en kinderen, duizend omhelzingen op vreemde kusten, tienduizend tranen. Spoorloos vierde gisteravond zijn vijfhonderdste aflevering, met een extra sterk verhaal. In de terminologie van de emo-tv: „Een verhaal met een gouden randje”. Er komt een Papoeakoning in voor, maar daarover straks meer.

Tv-recensent Hans Beerekamp, die doorgaans op deze plaats staat, zegt in een interview met De Correspondent dat hij de kloof tussen de echte wereld en de mediawerkelijkheid heeft zien groeien. Dat is ingewikkeld omdat miljoenen mensen – niet in de laatste plaats Beerekamp zelf – de wereld goeddeels beleven via de media. Eigenlijk zou aan het begin van de tv-avond een disclaimer moeten verschijnen: „Deze tv-programma’s representeren niet de werkelijkheid”.

Waarom niet? Omdat media zich aan de wetten van het verhaal moeten houden. En verhalen gaan over uitzonderlijke gebeurtenissen of mensen. En er moet iets grondig misgaan. Dus ze gaan niet over doorsnee mensen met kabbelende levens. Het nieuws houdt zich daar strikt aan. (Wanneer u veel goed nieuws op het journaal ziet – ‘Geen brand vandaag in duizenden gebouwen’ – dan weet u dat u zich in een dictatuur bevindt).

Reality-tv morrelt aan die wetten, maar doet ze niet weg. Drie programma’s over families die de publieke omroep gisteren uitzond, bevestigen: de werkelijkheid is te saai voor tv.

Het meest integer en waarheidsgetrouw lijkt Tijd van je leven: Wij zijn veertien. Michiel van Erp volgt sinds 2011 een groepje Utrechtse kinderen op weg naar de volwassenheid. Veel herkenbare beelden, dwarse puberdingen in liefdevolle, welvarende gezinnen. De serie leert ons: het gaat goed met Nederland.

Herkenning is fijn, maar afwijking is beter. De realityserie Een huis vol biedt daar meer van: grote gezinnen van elf, twaalf, dertien kinderen. Je kunt je even verbazen over de bedrijvigheid en de logistieke problemen van het smeren van de boterhammen ’s ochtends. En waarom werkt er niemand, waar leven ze van? Maar het went, en dan blijken het toch vooral doorsnee huishoudens, met herkenbare broodtrommels en drinkflessen. Gaat het toch weer kabbelen.

Maar dan komt Spoorloos en gaan de laatste werkelijkheidsclaims overboord. Naomi vindt met Google haar vader in Papoea Nieuw Guinea. Ze heeft hem nooit gekend. De man blijkt rebellenkoning te zijn op het goudeiland Bougainville. Koning David Peii II. Het eiland is in oorlog, en de vorst wordt gezocht wegens oplichting, dus hem opzoeken wordt lastig. Bovendien claimt de koning via een tussenpersoon dat hij „voor 1999 geen seksueel contact met enige vrouw heeft gehad”, dus zeker geen dochter.

Yeah right, denk je dan. Maar dan duikt een tweede kandidaat op. Gewoon een beveiliger van een goudmijn met een tuintje en een rood-oranje gebit van het betelnoot kauwen. Geen koning, wel een betere vader, hoop je dan.

Afgezien van de vaste ethische bezwaren is dit erg goed gemaakte mens-en-gevoelens-tv. Je ziet wat ze doen, ze doen het al bijna 25 jaar zo, en toch loopt bij de duizendste omhelzing de tienduizendste traan over je wang.

Mediaredacteur Wilfred Takken vervangt deze week Hans Beerekamp.