Hoe open is Lena Dunham nou echt?

Van komische heldin in de tv-serie Girls werd Lena Dunham een feministisch boegbeeld. „We hebben een destructief idee van vrouwelijke seksualiteit, en van mannelijkheid.”

Lena Dunham maakt selfies. Foto’s Lena Dunham, Hollandse Hoogte

In de hotelkamer staat geen bed, alleen twee stoelen midden in de ruimte. Op de grond tegen de wanden zitten drie vrouwen die vriendinnen van Lena Dunham blijken te zijn, gekluisterd aan hun smartphones. Dit is de kamer voor de interviews, vandaag zes stuks.

Dunham zet de stoelen vrolijk wat dichter bij elkaar. „Ik ben terug en ready to party!” gilt ze. „Ik heb zo’n geluk dat ik mijn tour mag afmaken in zulke prachtige steden! Vanavond nog in Brussel, dan drie dagen Duitsland! Ik was hiervoor nog nooit in België geweest, ik heb altijd al hierheen willen komen!”

Dunham is ‘terug’ – want de promotietour voor haar autobiografische boek Not That Kind of Girl onderbrak ze, begin vorige maand. Ze trad nog op voor duizend jonge vrouwen in Amsterdam, maar de volgende ochtend zat ze opeens in het vliegtuig terug naar New York. Ziek.

In dat weekend speelde de ‘misbruikkwestie’. De schrijfster, regisseur en hoofdrolspeelster van hitserie Girls was thuis in de Verenigde Staten in opspraak geraakt. Conservatieve opiniemakers beschuldigden haar van misbruik van haar zuster, omdat ze in haar boek beschrijft hoe ze als zevenjarig kind tussen de benen van haar jongere zusje keek. Er staat: „Ik boog me voorover tussen haar beentjes en spreidde voorzichtig haar vagina open.”Wat Dunham via sociale media over zich heen kreeg was niet mals.

Dat was echter niet de reden dat ze haar tour afbrak, zegt Dunham. Ze was echt ziek. Dunham biedt er nu luidruchtig haar excuses voor aan: „Oh! Zo jammer! Ik was echt heel ziek.” Maar het mocht nu niet over ‘de misbruikkwestie’ gaan, dat was de voorwaarde voor het interview.

Tegenover de conservatieven staat een grote groep bewonderaars. Die zien in Dunham een held, een stem van de vrouwenbeweging, van de nieuwe generatie.

Hipsters

Lena Dunham, 28 jaar oud, was twee jaar geleden nog gewoon filmmaker en actrice. Van de serie Girls – over succes veinzende, met zichzelf worstelende hipsters in Brooklyn – verschijnt in januari het vierde seizoen. De serie werd beroemd en bekroond. Want Girls gaf een eerlijk, écht beeld van de generatie die Dunham portretteert. Dit waren mensen die níét te mooi waren om waar te zijn, maar mensen die ongemakkelijke seks hebben.

Maar vanaf dit jaar ging het steeds vaker over Dunham zelf. Ze werd feministisch opiniemaker – of vooral: iemand die feministische statements maakt. Ze etaleerde haar lichaam uitgebreid, in al haar naakte imperfectie, zowel in de serie als op rode lopers. Om te tonen dat vrouwen die niet aan het heersende schoonheidsideaal voldeden daar geen gêne voor hoefden te voelen. Dunham zette een stap buiten de fictie van de serie, en wierp zichzelf in de strijd – ook in haar boek. Openheid en openhartigheid werden haar handelsmerken.

Zo staat ook Not That Kind of Girl vol met verhalen en anekdotes over wat er allemaal misging in Dunhams eigen leven. „Het is het tegenovergestelde van een zelfhulpboek”, grijnst ze. „Het was mijn doel om de verhalen uit mijn verleden te onderzoeken en te delen, en om te zeggen: dit zijn de dingen die je beter niet kunt doen, terwijl je je een weg baant door de wereld.”

Maar zo open en bloot als haar personage Hannah Horvath in Girls is, zo gemakkelijk werpt Dunham in haar boek barrières op als het haar te persoonlijk wordt. Ondanks alle schaamteloze, intieme details blijft het vrij oppervlakkig.

Hoe open is Dunham nu echt? En wat betekenen haar statements? Is het meer dan aandachttrekkerij? De politieke, maatschappelijke betekenis van wat ze doet wordt steeds belangrijker, maar wat zégt de stem van haar generatie?

„Het is een geweldige tijd, er zijn zoveel nieuwe feministische stemmen. Van Beyoncé tot een hele groep vrouwelijke bloggers, allemaal praten ze over feminisme en wat dat voor hen betekent. Ik vind het fantastisch dat mijn werk me een platform biedt om te praten over kwesties die belangrijk voor me zijn.”

Kwesties?

„Kwesties als gelijkheid, rechtvaardigheid, geboortebeperking, salarisverschillen tussen mannen en vrouwen, seksueel misbruik. Kwesties die steeds zichtbaarder worden in de VS, maar die nog een zetje nodig hebben. Het feit dat ik op televisie ben, geeft mij de kans die dingen aan te kaarten en dat betekent veel voor me.”

Wat is de betekenis van aankaarten?

„Dat je de aandacht richt op zaken die belangrijk zijn en die misschien gezien worden als controversieel. Je kunt dan duidelijk maken dat ze dat niet zijn. Hoe dramatisch het ook mag klinken: ik heb het gevoel dat ik op de wereld ben om het werk te maken dat ik maak, en de aandacht te vestigen op deze dingen. En soms moet je gewoon goofy zijn en goofy dingen schrijven, haha!”

In het boek heb je seks terwijl je laveloos bent. Achteraf beoordeel je dat als een verkrachting. Is dat echt gebeurd?

„Alles is echt gebeurd. Ik heb namen veranderd en enkele details, om mezelf en mensen uit mijn leven juridisch te beschermen. Ik wil de details open laten voor interpretatie, maar het was een belangrijke kwestie voor me.”

Ik had er moeite mee, als man. Ik kon me wel voorstellen dat dit gebeurde, zonder dat er sprake is van dwang. Je schrijft dat je in bed beseft: dit wil ik niet. Op welk punt heeft die jongen dan iets fout gedaan?

„Dat is een goede vraag en ik wou dat meer mannen die stelden. Als iemand dronken of high genoeg is, komt er een punt waarop je geen eigen keuzes meer kunt maken. Met diegene zou je geen seks moeten hebben. Ik denk dat het belangrijk is om te beseffen dat verkrachting niet alleen is dat je in het nauw gedreven wordt en er een mes op je keel staat. Het kan ook verkrachting zijn als je niet in staat bent om zelf een weloverwogen keuze te maken, en dat iemand dan toch seks met je heeft. Dat kan net zo traumatisch zijn.

„Niet iedereen die een vrouw verkracht is een schurk, soms begrijpt iemand de basale grenzen van instemming niet.”

Je kunt toch niet zeggen dat iedere man die seks heeft met een dronken vrouw een verkrachter is?

„We kunnen allemaal naar iemand kijken en bedenken: zou ik het jou toevertrouwen om nu een belangrijke keuze te maken? Weet je je eigen naam nog wel? Nee? Dan zou je geen seks met diegene moeten hebben. Ik beschrijf in mijn boek een situatie waarin ik een black-out had en op een gegeven moment ontwaakte terwijl ik seks had. Dat is seksueel misbruik. Als je seks hebt met je vaste vriendin nadat jullie wat hebben gedronken, is dat geen seksueel misbruik. Maar dat moeten we onszelf telkens afvragen.”

Het lijkt me nog niet zo gemakkelijk om mensen daarvan te doordringen.

Date rape is een enorm probleem in Amerika. Jonge vrouwen op een universiteitscampus voelen zich onveilig als ze uitgaan, drinken, naar feestjes gaan, bij mannen rondhangen. Dat moeten we niet alleen aanpakken door vrouwen te leren hoe ze zich moeten verweren, maar ook door mannen te leren nadenken over goede keuzes. Veel van de mannen die vrouwen aanranden, steken niet hun hand op om te zeggen: ja, ik ben verkrachter. Omdat ze denken dat wat ze doen zo hoort, en dat ze het moeten doen om mannelijk te zijn.”

Wat moeten mannen wél doen om mannelijk te zijn?

„We hebben een destructief idee van wat vrouwelijke seksualiteit is en een gek idee van wat mannelijkheid is. Als man hoor je precies te weten wat je moet doen, geen nee te accepteren, stoer te zijn, schaamteloze seksuele besluiten te nemen en niet zacht te zijn. Maar het mannelijkste wat je volgens mij kunt doen is vragen stellen, je in iemand interesseren, gevoelig zijn. We zouden allemaal veel gelukkiger zijn als we niet gebonden zijn aan die rigide regels over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Voor mij is er niets sexyer dan een man die bereid is om vragen te stellen, die toegeeft dat hij gevoelens en onzekerheden heeft.”

In je boek neem je veel minder stelling dan in het publieke debat. Waarom?

„Een van de krachtige kanten van verhalen is dat verhalen dingen kunnen leren aan mensen zonder ze door hun strot te duwen, en om ze te tonen in plaats van te benoemen. Het zou veel effectiever zijn om samen naar een film te kijken waar aanranding in voorkomt, zodat je inzicht krijgt in de dynamiek.”

In fictie lijk je eerlijker, opener.

„Als ik Girls schrijf verberg ik me achter een sluier van fictie, ook al zit het vol met autobiografische elementen. Bij non-fictie heb je geen mogelijkheid meer om je te verstoppen: als mensen kritiek hebben, kritiseren ze jou. Je moet je sterk maken om je daarop voor te bereiden.”

Je zegt weinig over je huidige relatie.

„Ja, het is belangrijk voor me dat ik bepaalde dingen in mijn leven bescherm. Mijn vriend is een deel van mijn leven dat ik privé wil houden. Hij heeft zijn eigen leven en kunst en ik wilde hem niet blootstellen aan analyse in mijn boek.”

Toch voelt het als een gemiste kans. Je vertelt wel over je mislukkingen, maar niet over je geslaagde relatie.

„Ik denk niet dat er een goede manier is om mensen aan te raden hoe ze aan een goede relatie komen. De tips die ik geef gaan vooral over met jezelf in contact komen en over de goede dingen die dat brengt.”

Wat betekent het om feminist te zijn?

„Gelijkheid steunen, rechtvaardigheid steunen, uitdragen dat vrouwen in staat zouden moeten zijn om hun eigen keuzes te maken met hun eigen lichaam, dat ze de beschikking hebben over dezelfde middelen als mannen. Op grotere schaal betekent dat het steunen van gelijkheid voor alle mensen, en dat verbeteren.”

Het lijkt zo gróót. Zo algemeen. Kun je niet iets concreter worden?

„Het is ook groot, maar je kunt het kleiner maken. Mijn vriendje zamelt geld in voor een daklozenopvang voor homoseksuele jongeren, ik heb een goede vriend die een hondenopvang steunt. Iedereen levert op z’n eigen niveau een bijdrage. Feminisme is nogal groot, maar je kunt er je eigen hapje uitpikken. Ik probeer de kwesties duidelijk te maken waar feministen zich volgens mij mee bezig zouden moeten houden en daar aandacht voor te vragen.”

Ga je in Girls meer doen met je nieuwe positie als rolmodel?„

„We denken voor Girls inderdaad veel na over de kwesties waaraan we aandacht willen besteden, die belangrijk zijn voor ons en onze vrienden. Tijdens mijn tournee heb ik veel meegemaakt, op emotioneel vlak. Als schrijver zuig je dat allemaal op. Hoe het eruit komt weet je nog niet.”