Gevangen in hun eigen huis

Moet de gaskraan in het Noorden verder dicht, om meer veiligheid voor de Groningers te garanderen? Morgen maakt minister Kamp waarschijnlijk bekend wat hij gaat doen. Greetje Schmitz en Fred Ottens willen niet meer wachten.

Greetje Schmitz en Fred Ottens in hun huis in Loppersum. Foto’s Kees van de Veen

Kabaal in Loppersum, hartje aardbevingsgebied. Een stenen schoorsteen klettert naar beneden. Er moet een nieuwe op. Een lichter exemplaar, van aluminium met steenstrips. Het is een voorzorgsmaatregel tegen instortingsgevaar. Op kosten van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), het gaswinningsbedrijf dat de aardbevingen veroorzaakt.

Op het dak aan de overkant glimt al zo’n schoorsteen. Fred Ottens en Greetje Schmitz slapen eronder. „We waren de eersten in het dorp”, zeggen ze. Hij: „De NAM bood eerst een pijpje.” Zij: „Maar we wilden geen pijpje, we wilden een schoorsteen.” Hij: „En nu krijgt heel Loppersum een aluminium schoorsteen. Als onderdeel van het versterkingsprogramma tegen de gasbevingen.”

Greetje Schmitz (69) en Fred Ottens (67) wonen een leven lang aan de Wijmersweg in Loppersum, midden in het aardbevingsgebied. Hij is gepensioneerd zelfstandige – hij had een bouwkundig ontwerpbureau en een aannemersbedrijf. Zij is slecht ter been. En dat is lastig – trapje op, trapje af – in een twee-onder-éénkapper met twee verdiepingen en een souterrain.

Daarom moeten ze verhuizen. Alleen: dat lukt niet. Ze kunnen het huis niet kwijt. Tweeënhalf jaar staat het te koop, vraagprijs 169.000 euro. Goed onderhouden, keurig in de verf, voorzien van tuin en schuur. Maar niemand heeft interesse. Van de makelaars uit de regio die waren uitgenodigd is er maar één komen kijken. En die zei: „Ik denk niet dat jullie dit huis kunnen verkopen.”

Hij: „Al twee jaar verkopen ze hier geen huizen meer aan mensen van buiten. Alleen aan een handjevol bewoners uit dit gebied.” Zij: „Het zijn de aardbevingen.”

Fred en Greetje zitten, vertellen ze, „gevangen” in hun eigen huis. Ze kunnen geen kant meer op. Hun pensioen zit in het huis, de hypotheek is afgelost. Het geld raakt op. Dat wordt almaar nijpender. De NAM weigerde hun huis te kopen. Voor een compensatieregeling komen ze niet in aanmerking: dan moet je het huis hebben verkocht. En voor een ‘regeling bijzondere situaties’ zijn ze niet „schrijnend” genoeg, oordeelde een commissie na bezoek van een ‘casemanager’ en een arts.

Zij: „Hoe schrijnend wil je het hebben?” Hij: „Moeten we eerst bij de voedselbank zitten?”

De schokken werden zwaarder

Dertig jaar geleden, in de jaren tachtig, werden Fred en Greetje ongerust. Ze hoorden via klokkenluider Meent van der Sluis over aardbevingen in Drentse gasvelden. Maar de Nederlandse Aardolie Maatschappij ontkende een verband met de gaswinning. Intussen kwam in Groningen het grondwater omhoog. Er was bodemdaling. Er kwamen aardbevingen, buren hadden schade en lange tijd keek de NAM weg.

Tot augustus 2012. Toen beefde de bodem bij Huizinge krachtiger dan ooit en eiste het Staatstoezicht op de Mijnen maatregelen van de minister van Economische Zaken. Want de toezichthouder verwachtte meer en ook zwaardere bevingen. Anderhalf jaar en veertien onderzoeken later – afgelopen januari – werd de gaswinning in het meest kwetsbare Loppersum drastisch verminderd. De maximaal 42,5 miljard kuub aardgas die dit jaar gewonnen mag worden, wordt vooral weggepompt uit andere delen van het Groningenveld.

De gasbevingen bleven, al zijn het er minder dan vorig jaar. Zwaarder werden de schokken nog niet, al houden wetenschappers en minister Kamp daar ernstig rekening mee. Vraag is ook of de bevingen zich meer naar het zuiden verplaatsen, nu de putten daar meer produceren. Een van de zwaardere bevingen, dinsdagmiddag 30 september, met een kracht van 2,8 op de schaal van Richter, werd tot in het centrum van de stad Groningen gevoeld.

Dat brengt een nieuwe politieke realiteit. Met die klap is het aardbevingsgebied uitgebreid voorbij de stad Groningen, tot aan Hoogezand-Sappemeer en Menterwolde. Het aantal potentiële gedupeerden is meer dan verdubbeld. In de stad wonen 200.000 Groningers. Om nog maar te zwijgen over de ‘kwetsbare’ flats, bruggen, leidingen, ziekenhuizen, scholen en bejaardenhuizen. Het Staatstoezicht op de Mijnen bekijkt of in het belang van de veiligheid de gaskraan verder dicht moet. Waarschijnlijk morgen neemt minister Kamp (Economische Zaken, VVD) een definitief besluit.

In Loppersum rekenen Greetje Schmitz en Fred Ottens nergens op. Dat hebben ze afgeleerd. Te vaak werden besluiten over de gaswinning uitgesteld of opgeschort in afwachting van weer een vervolgonderzoek. Zij: „Ik word kotsmisselijk van al het onderzoek.” Hij: „De tel ben ik kwijt en ondertussen gaat de gaswinning door.” Zij: „Vorig jaar hebben ze nog een recordhoeveelheid gas opgepompt.” Hij: „Met al het geld dat wordt besteed aan onderzoek had Henkie heel Loppersum kunnen opkopen.”

Ze kregen witte rozen

Dit jaar trok een inspectieteam van de NAM door de Wijmerstraat in Loppersum. De inspecteurs bekeken „acute risico-elementen” – tot december deden ze 4.869 adressen aan. Bij 180 huizen zijn wiebelende schoorstenen en ornamenten weggenomen. Bij sommige huizen onderzochten ze of er binnen verstevigd moet worden. Op 13 juni was het huis van Greetje Schmitz en Fred Ottens aan de beurt.

Hij: „De inspectie was oppervlakkig en amateuristisch.” Zij: „Ze keken nergens achter.” Hij: „Ze maakten foto’s met een vakantietoestelletje en keken alleen ergens achter als er een luikje was dat open kon.”

Het rapport arriveerde eind november. Het tuinmuurtje moet vervangen worden door een schutting.

Zij: „We moesten alleen nog even een contract tekenen.” Hij: „Maar de NAM had zich verslikt in de tekst.” Voorwaarde was onder andere dat er bij nieuwe aardbevingschade geen claim mocht worden ingediend en dat waardevermindering door versterking niet vergoed wordt. Zij: „Fred trok direct aan de bel.” Hij: „Ze zeiden: foutje bedankt.” Zestig Groningse adressen kregen daarna een gecorrigeerd contract toegestuurd. Zij, wijzend op een vaas witte rozen en floksen: „En toen kregen we dit bruidsboeket.”

Intussen ijveren de bestuurders in Groningen voor een Deltaplan dat Groningen beter beschermt tegen gaswinning. Met aan het hoofd een Rijkscommissaris die boven alle partijen staat. Het akkoord dat gemeenten en provincie sloten met NAM en ministerie – ter waarde van 1,2 miljard euro aan schadeherstel, bouwkundige versterkingen en economische gebiedsversterking – volstaat niet meer, zei PvdA-gedeputeerde William Moorlag in de Provinciale Staten. Meer mensen lopen een veiligheidsrisico, de afwikkeling van ingewikkelde schade stokt en het versterken van 50.000 woonhuizen, scholen, ziekenhuizen, bruggen en monumenten is „zo ingrijpend dat we de impact niet overzien”.

Dan maar naar Emmen

Met de Provinciale Statenverkiezingen in zicht maken steeds meer politieke partijen zich hard voor de zaak. Dat opent voor Greetje en Fred aan de Wijmersweg in Loppersum perspectief. Als het aan het CDA en de PVV ligt, komt er een uitkoopregeling zoals in het Noord-Brabantse Moerdijk. Daar worden bewoners uitgekocht als ze dat willen. Dat geeft lucht, ruimte en perspectief. Zij: „Dan breek je onze gevangenis af. Als we weg willen, kunnen we weg.” Hij: „En het maakt het voor nieuwe bewoners aantrekkelijk om zich in dit prachtige Hoogeland te vestigen.”

Een uitkoopregeling is tot nu toe geblokkeerd. De veertien organisaties die met elkaar overleggen aan de ‘dialoogtafel’, voorzitter Jacques Wallage voorop, vrezen dat een regeling tot leegloop leidt. „Je wekt de indruk dat je met z’n allen het gebied afschrijft”, zei Wallage. Hij: „Dat is onzin. Moerdijk loopt niet leeg.”

En nu? Hij: „We hebben een huis gekocht”. Zij: „In Emmen. Gelijkvloers.” Hij: „We vluchten weg. Ik kan dit gezeik niet langer hebben.” Zij: „Dit vreet aan ons.” Ze zijn strijdbaar, „maar als zo’n commissie je dan afscheept met een A4’tje met daarop knullige tips, voel je je niet serieus genomen”. Hij: „We zullen doorgaan tot we erbij neervallen.”