Een afschuwelijke dag in het Lindt Chocolat Cafe in Sydney

Door de gijzeling in Sydney wordt Australië geconfronteerd met z’n betrokkenheid bij de war on terror. De gijzelnemer schreef eerder haatbrieven aan Australische militairen. Ook het immigratiedebat zal weer oplaaien.

foto rob griffith / ap

Om 01.40 uur Sydney-tijd ging de website van Man Haron Monis gisteren uit de lucht. Dit was zijn laatste boodschap:

„Islam is het geloof van vrede, dat is waarom moslims vechten tegen de onderdrukking en terrorisme van de Verenigde Staten en haar bondgenoten inclusief het Verenigd Koninkrijk en Australië. Als wij blijven zwijgen tegenover de criminelen kunnen wij geen vreedzame maatschappij hebben. Hoe meer je vecht met misdaad, hoe vreedzamer je bent. Islam wil vrede op aarde, daarom willen moslims het terrorisme van de VS en bondgenoten stoppen. Wanneer je je uitspreekt tegen misdaad heb je een stap richting vrede genomen.”

Boven dit warrige bericht stond een gruwelijke foto van minstens twee dode kinderen en een vrouw met hoofddoek. De lijken zitten vol bloed en liggen verminkt op de grond. De kop boven de blogpost, met als datum 14 december, luidt: ‘het bewijs van het terrorisme van de VS en bondgenoten inclusief Australië’. Het zou gaan om het resultaat van luchtaanvallen. Waar de foto genomen is, staat er niet bij.

Een dag na de post stapte Man Haron Monis, een 50-jarige Iraanse vluchteling, het Lindt Chocolat Cafe in Martin Place in het zakendistrict van Sydney binnen. Hij gijzelde bezoekers en personeel. Urenlang hielden Australische media zijn naam stil, maar ’s nachts bevestigde de politie zijn identiteit.

Geen ‘beroepsterrorist’, wel gevaarlijk

Man Haron Monis is veel dingen niet, waar voor gevreesd werd. Hij is geen beroepsterrorist, heeft geen overduidelijke banden met IS in Syrië en Irak. Maar de Iraanse Australiër is ook niet ongevaarlijk. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij de moord op zijn ex-vrouw en van seksueel misbruik.

Man Haron Monis is ook iemand die al eerder heeft aangetoond moord en doodslag goed te keuren. Hij schreef haatbrieven naar nabestaanden van Australische militairen die zijn gesneuveld in Afghanistan en van diplomaten die zijn omgekomen bij een bomaanslag in Jakarta in 2007.

Man Haron Monis is veel dingen niet. Maar door zijn gijzelingsactie wordt Australië wel geconfronteerd met z’n eigen handelen.

Het afgelopen decennium was Australië één van de meest trouwe bondgenoten van de Verenigde Staten in de war on terror. Een macht van 2.000 Australische soldaten vocht in 2003 en van 2005 tot 2008 in Irak. In totaal dienden 25.000 Australische soldaten in Afghanistan, vanaf de inval in 2001 tot en met 2013.

Het was de langste militaire missie uit de Australische geschiedenis. Toen de Nederlandse regering besloot om de missie in Uruzgan eind 2010 te beëindigen, was het onder meer Australië dat het werk overnam in de Afghaanse provincie. Dat was niet zonder gevaar. In totaal kwamen veertig Australiërs om in Afghanistan.

Belangrijke bron van inlichtingen

De militaire bijdrage van Australië gaat verder dan troepen naar brandhaarden sturen. Net zo belangrijk is de rol van Australië als bron van inlichtingen. In de Australische outback, achttien kilometer buiten woestijnstad Alice Springs, ligt Pine Gap. Pine Gap is een radar- en satellietcentrum, waar de Amerikanen en Australiërs samenwerken. Inlichtingenexperts zijn ervan overtuigd dat het centrum inlichtingen verzamelt voor de Amerikaanse National Security Agency (NSA) door het telefoon- en mailverkeer in China, Rusland en het Midden-Oosten af te luisteren.

De afgelopen maanden nam het debat in Australië over Pine Gap toe. De Australische inlichtingenexpert Des Ball onthulde eind jaren zestig het bestaan van de faciliteit. Hij beweert dat daarvandaan zelfs Amerikaanse drones worden afgestuurd op terroristische doelen in Pakistan, Jemen, Irak en Somalië. Pine Gap is volgens Ball een onmisbaar onderdeel van de Amerikaanse „oorlogsmachine”. Ball meent dat de drone-aanvallen, waarbij geregeld burgerdoden vallen, moreel onverdedigbaar zijn voor Australië.

Streng voor migranten

De gijzelingsactie van Man Haron Monis zal ook vragen opwerpen over de effectiviteit van het van oudsher strenge Australische immigratiebeleid. Illegale asielzoekers die per boot het land proberen te bereiken worden zonder pardon doorgestuurd naar Papoea-Nieuw-Guinea, Nauru en binnenkort Cambodja. In ruil voor honderden miljoenen dollars ontwikkelingshulp nemen die landen de Australische asielzoekers op. Juristen die gespecialiseerd zijn in mensenrechten, menen dat dit een schending is van het vluchtelingenverdrag van de Verenigde Naties. Maar dat maakt weinig indruk op de Australische premier Abbott.

Die strenge immigratieregels kunnen niet voorkomen dat een kleine groep Australische mannen, die ooit emigreerden uit islamitische landen, zich aangetrokken voelt tot het geweld en terreur.

Het grote voorbeeld is Mohammad Ali Baryalei. De dertiger vluchtte als baby met zijn ouders uit Afghanistan na de Russische inval naar Australië. Hij had een moeilijke jeugd, met een gewelddadige vader. Uiteindelijk belandde Baryalei als uitsmijter in King’s Cross, de ietwat ruige uitgaansbuurt van Sydney. Daar laafde hij zich volgens Australische kranten aan drugs, drank en vrouwen. Hij gokte. Gaandeweg raakte Baryalei, die leefde als een Australisch feestbeest, geïntrigeerd door het geloof van zijn familie. Hij radicaliseerde in de loop der jaren, luisterde naar YouTube-preken van Al-Qaeda-kopstukken en belandde uiteindelijk in Syrië.

Daar maakte hij snel carrière binnen IS. In september dit jaar gaf hij volgens de Australische inlichtingendienst gericht opdracht aan jonge mannen in Sydney en Brisbane om een schokkende moord te plegen. De mannen moesten iemand in het zakendistrict kidnappen, de keel doorsnijden en in een IS-vlag wikkelen. De politie zegt de terreurdaad, die moest lijken op de moord op een Britse soldaat in Londen in 2013, te hebben kunnen voorkomen door een massale arrestatiegolf.

Baryalei meende dat een terreurdaad in Australië gerechtvaardigd was, gezien de jarenlange „misdaden tegen moslims” die Australische militairen in het Midden-Oosten pleegden. Baryalei zou in oktober in Syrië om het leven zijn gekomen, maar dat betekende niet het einde van de home grown terreurdreiging in Australië.

Syriëganger aangehouden

Dit weekend werd in Sydney een 25-jarige man gearresteerd. Het politiebericht meldt dat de man zich schuldig heeft gemaakt aan „het financieren van een terroristische aanval in Australië en het faciliteren van reizen naar Syrië om te vechten”. De politie was van plan het nieuws groots aan te kondigen op een persconferentie, totdat Man Haron Monis met een groot geweer een koffie- en chocoladezaak aan Martin Place binnenliep.

Kort na 02.00 uur ’s nachts bestormden politie en elite-eenheden het café aan Martin Place, zestien uur nadat de gijzeling begon. Bij de bevrijdingsactie kwamen twee gegijzelden om het leven. Ook Man Haron Monis kwam om.

De gijzeling mag voorbij zijn, voor Australië is het duidelijk dat hoe beschermd en afgelegen het land ook ligt, terreur op eigen bodem opeens realiteit is.