Rijs is lakmoesproef voor asielopvang in Nederland

Het kleine Friese dorp Rijs en het COA bakkeleien al weken over de opvang van honderden vluchtelingen.

Kindertehuis Mooi Gaasterland. Foto ANP

Rijs is in rep en roer. Komen er nu wel of niet vluchtelingen naar het Friese dorpje met 160 inwoners? Als het aan gemeente De Friese Meren ligt niet, bleek vrijdagavond na een extra raadsvergadering van 6,5 uur. Maar of het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) het plan afblaast, moet nog blijken. Al weken zijn Rijs en het COA aan het touwtrekken over de asielzoekers.

1 Hoezo? Als een gemeente niet mee wil werken, is opvang toch van de baan?

Nee, dat is te voorbarig geconcludeerd. Niet de gemeente, maar het COA bepaalt of er in Rijs een asielzoekerscentrum komt of niet. Opvang in het voormalige kindertehuis Mooi Gaasterland past binnen het bestemmingsplan. Op 11 november sloten het COA en de eigenaar een huurovereenkomst. Voor de duur van vijf jaar, spraken ze af, zouden er 450 tot 500 vluchtelingen worden gehuisvest. De eersten zouden in februari komen, op voorwaarde dat de eigenaar de locatie asbestvrij oplevert.

2 Dat werd besloten buiten de bewoners om?

Ja, en dat bleek niet handig. Een storm van protest stak op. Dorpelingen verenigd in de werkgroep Rijs pikten dit ‘onderonsje’ niet. Ze verweten het COA een ‘overvaltactiek’. Andere gemeenten die vluchtelingen opvangen, deden dat eerder ook al. De haast zit zorgvuldigheid in de weg, zeiden gemeentebestuurders in deze krant, ondermijnt het draagvlak in hun gemeente en leidt als ze niet oppassen tot „onbehoorlijk bestuur”.

3 Zijn dat de enige bezwaren?

Nee. De inwoners van het dorp vinden 500 vluchtelingen te veel in een dorp met 160 bewoners. Dat was ook een argument in het Drentse Oranje, een kanaaldorp met 140 inwoners. Het aantal vluchtelingen dat in een vakantiepark wordt opgevangen is daar nu gemaximeerd op hooguit 1.000 in plaats van 1.400.

4 Wat moet het COA met de opvang in Rijs?

Het COA zit in een lastig parket. Rijs geldt als een lakmoesproef . Extra opvang is hard nodig: 15.000 asielzoekers waren dit jaar verwacht, maar er waren tot 10 december al 24.622 aanvragen gedaan. Daarom is het COA onder hoge tijdsdruk op zoek naar meer en vaak nieuwe opvangplekken. Tegelijkertijd realiseert de organisatie zich dat ‘draagvlak’ onder de bevolking belangrijk is. Als dat verspeeld wordt, wordt vluchtelingenopvang ook elders in Nederland moeilijker. De politieke vraag is of Nederland zich dat wil en kan permitteren. Willen we onze muren optrekken met zoveel brandhaarden in de wereld, met zoveel vluchtelingen?

5 De rechter oordeelde onlangs dat vluchtelingen voor gaan.

Klopt. Dat was een uitspraak dit najaar in een zaak die omwonenden in Eindhoven hadden aangespannen. Het COA en de gemeente vangen daar vluchtelingen op in een bejaardenhuis. Het besluit was „onzorgvuldig” genomen,oordeelde de rechter: haastig, zonder overleg met buurtagent of leden van een wijkvereniging. „Ook al is dergelijk overleg misschien niet verplicht, uit het oogpunt van een goede voorbereiding was het wel op zijn plaats geweest.” Maar de noodzaak om vluchtelingen op te vangen woog hij zwaarder dan het buurtbelang.

6 Hoe nu verder in Rijs?

Vandaag praten COA en gemeente verder. Het college kwam al tijdens de raadsvergadering met een tegenbod. Het wil de vijfhonderd vluchtelingen elders opvangen, in grotere kernen. Bij Lemmer, Balk, of Joure.

Eigenaar Tom Genee van Mooi Gaasterland zit niet bij dat overleg. Hij zal, kondigde hij zaterdag aan, een schadeclaim bij het COA indienen als de vluchtelingenopvang in Rijs niet doorgaat. Die rekening zal het COA deponeren bij de gemeente. Dat kan De Friese Meren miljoenen kosten.