Maak Belgen niet kwaad

In België wordt vandaag massaal gestaakt tegen miljardenbezuinigingen van de nieuwe, rechtse, regering. Juist onder conservatieve Vlamingen is de woede groot. Schrijver en opiniemaker Tom Lanoye is verrast.

Werknemers blokkeren de toegang tot de Antwerpse haven tijdens een staking in november. foto Yves Herman/Reuters

Opnieuw ligt België plat. Muisstil in de steden, die voor pendelaars onbereikbaar zijn. Maar veel rumoer daarbuiten, waar de toegangswegen naar bedrijven worden geblokkeerd door ‘militanten’ rond walmende oliedrums en barbecues. Het luchtruim is dicht en in havens en het openbaar vervoer wordt gestaakt.

‘Mijd België’ is de boodschap op deze landelijke actiedag.

Dit moet de ultieme waarschuwing worden, hopen vakbonden en oppositie die de miljardenbezuinigingen van de nieuwe regering onrechtvaardig noemen. De middenklasse en de armere Belgen betalen de prijs, terwijl vermogende Belgen met rust worden gelaten, luidt het protest. „Het regeerakkoord is pure horror”, zegt de leider van een van de grootste vakbonden.

Het is, anders dan in Nederland, een stevige traditie in België: het verzet door de vakbonden die nog altijd miljoenen trouwe leden hebben. Een andere Belgische traditie is het engagement van schrijvers. Tommy Wieringa en Adriaan van Dis die optreden in vakbondszalen en vlammende opiniestukken sturen naar de krant? Je kunt je er weinig bij voorstellen. Maar in België gooien de meest gelauwerde auteurs al hun gewicht in de strijd.

In dagblad De Standaard roept David Van Reybrouck de regering op tot een dialoog met de „terecht verbolgen” samenleving. „Sinds wanneer is regeren négeren geworden?”

Tegelijk, in de krant De Morgen, stelt schrijver Tom Lanoye dat de nieuwe regering zich bedient van „leugens en boerenbedrog”.

België moet volledig op de schop, er is geen alternatief, vinden de Vlaams-nationalisten van N-VA, de grootste partij in de twee maanden geleden aangetreden regering – een coalitie van N-VA, Vlaamse liberalen en christen-democraten en de Waalse liberale partij MR wier kopstuk Charles Michel premier is. Voor het eerst sinds 1988 staan de socialisten buitenspel.

‘De Waalse rooien’ zullen de komende jaren vast wel de straat opgaan en alles blokkeren, voorspelde N-VA-leider Bart De Wever met enig dédain.

„Maar het loopt heel anders, er zit voor De Wever een serieuze kink in de kabel, ” zegt de Antwerpse schrijver Lanoye als ik hem een paar dagen na zijn stuk in De Morgen spreek.

„Niet alleen in Wallonië maar ook, en voorál, in Vlaanderen en in De Wevers thuisbasis Antwerpen is de woede groot. De spuwkracht op straat is enorm, tot mijn aangename verrassing.”

Bij de verkiezingen in mei dit jaar werd N-VA de grootste partij, op Vlaams én nationaal niveau. Hebben die kiezers zich vergist?

„Met zijn verbale talent heeft De Wever gedaan wat volgens mij behoort tot de kern van het kapitalisme: je grootste slachtoffers ervan overtuigen dat zij tot de toekomstige winnaars behoren.

„België is een land dat grotendeels drijft op het midden- en kleinbedrijf wier belangen behartigd zouden moeten worden door deze nieuwe rechtse regering. Maar juist die kleine ondernemers hebben een gigantisch probleem nu de koopkracht van de gemiddelde Belg keldert. Tegelijk worden vermogende Belgen gepamperd. En tegen die achtergrond spelen ook nog nieuwe schandalen rond belastingontwijking door grote Belgische bedrijven.”

Eerder spraken we elkaar, in 2010, toen De Wever zijn politieke opmars net was begonnen. U noemde hem toen een „intelligente, getalenteerde man met groot gevoel voor humor”.

„Het talent is er nog altijd, de humor wat minder. De Wever leidt de N-VA, is burgemeester van Antwerpen en geeft vanuit de coulissen leiding aan de Vlaamse én Belgische regering. Hij kan zich dat felgebekte en studentikoze van toen niet meer veroorloven. Zijn partij worstelt met het feit dat ze van rebellenclub nu zélf het establishment is geworden. Maar De Wever blíjft de meest getalenteerde politicus van nu, omdat er helaas nul tegenwicht is.”

In de statuten van de N-VA staat het streven naar een onafhankelijke republiek Vlaanderen. Wat is hun België-plan?

„Ze spelen een Belgienspiel: N-VA rekende op heibel in Wallonië en het vroegtijdig mislukken van deze regering zodat ze kon zeggen: ‘Zíe je wel, België zoals het nu nog bestaat is onbestuurbaar.’ Cynisch gezegd kun je het N-VA niet kwalijk nemen wat er nu gebeurt. De partij wil België splitsen en de rest is bijzaak en tussenspel. De Wever noemt de vakbonden ‘ gewapende vleugels’ van de socialistische partijen. Maar zeven maanden na de verkiezingen is er een totaal nieuwe situatie: in Vlaanderen blijkt er wel degelijk een enorm sociaal engagement. Met Marc Leemans, leider van de christelijke vakbond ACV, als nieuwe spilfiguur.”

Leemans’ vakbond heeft 1,7 miljoen leden waarvan de meerderheid stemt voor de christen-democraten (CD&V) in de regering. Hoe moet je dat rijmen?

„Het zijn tsjeven, zo noemen wij dat. Die weten altijd weg te glippen. Nu eist CD&V plots als enige regeringspartij invoering van vermogenswinstbelasting, omdat op straat de roep daartoe luid is. Maar in een vorige regering hebben ze het geblokkeerd. Dat is de essentie van de tsjeef. Wat CD&V doet zou ik geen verraad noemen, eerder machiavellistische politiek. Ze gedogen de regering met N-VA vanuit het idee: if you can’t beat them, join them.”

En de liberalen in de regering?

„Die laten hun mensen in de steek. Onbegrijpelijk hoe zij de klassieke arbeid-kapitaaltegenstelling weer actueel maken in dit land waar een eeuw lang is gevochten voor sociaal overleg. Het vertrouwen bij kleine ondernemers en consumenten zakt weg, en dan verwijzen zij naar de ‘zegeningen van laboratorium Nederland’. Omdat daar na het harde snoeien weer wat groei is? Als je een bos plat brandt kun je elke groene spriet die opkomt inderdaad groei noemen.”

Samengevat: België heeft een regering van katholieken die Machiavelli omarmen, liberalen die hun aanhang in de steek laten en nationalisten met een dubbele agenda.

„Deze regering heeft een kolossaal legitimiteitsprobleem. Belgen zijn van nature volgzaam en gezagsgetrouw. Ik denk aan mijn vader, hij was slager. Een lieve, stille man. Maar áls hij kwaad werd, dan moest je uitkijken. En dat is wat ik nu op straat zie gebeuren.”