Holleeder is toch niet onaantastbaar

Tandenknarsend liet het OM Willem Holleeder in 2012 vrij. Zaterdag werd hij opnieuw aangehouden.

Foto ANP

De naam van Willem Holleeder wordt al zeker tien jaar in verband gebracht met liquidaties in de Amsterdamse onderwereld. Aanwijzingen waren er in overvloed en daar wordt ook al sinds 2004 onderzoek naar gedaan. Maar het leverde nooit genoeg bewijs op om een strafzaak op te bouwen. Alsof Holleeder dat wist, croste hij met zijn scooter door Amsterdam – onaantastbaar.

Tot dit weekend. Zaterdag is Holleeder aangehouden. Het Openbaar Ministerie ziet hem als de opdrachtgever van de moorden op Kees Houtman (2005) en kroegbaas Thomas van der Bijl (2006). Ook wordt hij verdacht van het lidmaatschap van een criminele organisatie. Waarom juist nu? Wat is er veranderd?

Het Openbaar Ministerie beantwoordt geen vragen zolang Holleeder in alle beperkingen zit en geen contact mag hebben met de buitenwereld. Duidelijk is wel dat het cruciale stukje bewijs is geleverd door kroongetuige Fred Ros, alias ‘de moordmakelaar’. Die bijnaam dankt Ros onder meer aan zijn rol bij de moord op Thomas van der Bijl. Daarvoor werd hij veroordeeld tot 30 jaar cel.

15 jaar strafverkorting

Terwijl het hoger beroep in deze strafzaak – beter bekend als het liquidatieproces – nog liep, besloot Ros van kamp te wisselen. In september werd bekend dat hij een deal heeft gesloten met justitie: Ros krijgt 15 jaar strafverkorting en een budget voor zijn beveiliging in ruil voor het verraden van zijn oude vrienden. Een zeer ongebruikelijke deal in een zaak die bovendien al een kroongetuige kende: Peter la S. In de beslissing van het gerechtshof om de verklaringen van kroongetuige Ros toe te laten, gaf het hof aan het Openbaar Ministerie de opdracht snel duidelijkheid te verschaffen over de gevolgen daarvan.

Vandaag gaat de behandeling van de zaak verder. Dat verklaart de arrestatie van Holleeder, afgelopen weekend. Het onderzoek dat nu begint bij de rechtbank staat formeel los van het liquidatieproces, maar het gaat in de praktijk over dezelfde feiten. Met twee kroongetuigen en twee aparte strafzaken over dezelfde moorden is het liquidatieproces verworden tot een ongekend staaltje juridisch koorddansen. De inzet: hoe betrouwbaar is Fred Ros.

Ros vertelt in zijn 365 pagina’s tellende verklaring uitgebreid over de organisatie van liquidaties. Willem Holleeder wordt veelvuldig genoemd als opdrachtgever. Fred Ros is niet de eerste. Zo noemde onderwereldbankier Willem Endstra ‘de Neus’ tegenover de politie al in 2003 als een opdrachtgever van onderwereldmoorden. Kroegbaas Thomas van der Bijl deed een paar jaar later hetzelfde. Beide mannen waren lange tijd bevriend met Holleeder. Maar ze waren ook bang. Hun verklaringen kwamen pas naar buiten toen ze vermoord waren. Wie met de politie praat, gaat eraan – daar leek het althans op.

De nieuwe getuige, Fred Ros, leeft nog en kan zijn verhaal in de rechtbank vertellen. Er is wel een maar. Ros kent Holleeder nauwelijks en heeft zelden of nooit direct contact met hem gehad. Alles wat Fred Ros weet over Holleeder heeft Ros uit de mond van zijn directe contacten. De belangrijkste is Dino S., die ook wordt vervolgd voor betrokkenheid van onderwereldmoorden. Dino S. ontkent alle beschuldigingen van Fred Ros aan zijn adres en noemt hem ‘de kroonleugenaar’.

‘Eerst Osdorp’, hoorde hij zeggen

De verklaringen van Ros zijn belangrijk, maar nooit voldoende voor een rechtbank om Holleeder te veroordelen. Daar is meer voor nodig. De verklaringen van Peter La S. bijvoorbeeld, die andere kroongetuige in het immense strafdossier waar nu het hoofdstuk Holleeder aan wordt toegevoegd. In zijn vele verklaringen zouden twee woorden wel eens heel belangrijk kunnen worden. „Eerst Osdorp” hoorde Peter la S. Holleeder in 2005 zeggen tijdens een ontmoeting op het Gelderlandplein in Amsterdam-Buitenveldert. Daar bedoelde Holleeder Houtman mee, vertelde La S. later – Houtman woonde in Osdorp.

De start van de nieuwe strafzaak tegen Holleeder kan het einde betekenen van vijftien jaar moorden in de onderwereld. Een conflict dat ging over geld, prestige en zeggenschap. Holleeder was de laatste prominente speler in dat conflict die nog leefde en niet achter de tralies zat. Terwijl een nieuwe generatie Amsterdamse criminelen elkaar opnieuw te lijf gaat in een totaal ander conflict, is het signaal van justitie duidelijk: niemand is onaantastbaar – ook Willem Holleeder niet.

Lees ook in NRC Handelsblad: Nurkse Willem werd een beest