Golf aan arrestaties toont dat Turkije onder Erdogan afglijdt

Sinds 2003 is Recep Tayyip Erdogan in Turkije aan de macht – eerst als premier, sinds augustus als president. Steeds is hij democratisch gekozen. De economie is onder zijn bewind sterk gegroeid, hij heeft de invloed van het leger op de politiek teruggedrongen en het land hervormd.

Maar de manier waarop Erdogan Turkije leidt, wordt steeds autoritairder. Tegenspraak duldt hij slecht. Betogers tegen zijn beleid noemt hij bandieten. Toen hij last kreeg van Twitter en YouTube, probeerde hij deze media te verbieden. Met de persvrijheid is het al jaren slecht gesteld: tientallen kritische journalisten zitten in de gevangenis, veelal op vage beschuldigingen van terrorisme.

Daar is gisteren een nieuwe golf arrestaties van journalisten, scenarioschrijvers en mediabestuurders bijgekomen. Ook enkele politiefunctionarissen zijn opgepakt. Zij zouden allemaal deel uit maken van een netwerk onder leiding van de islamprediker Fethullah Gülen, dat er volgens de president op uit is hem ten val te brengen.

Erdogan ziet Gülen, ooit zijn bondgenoot, als een directe bedreiging voor hemzelf en Turkije: hij zou met zijn invloedrijke beweging bezig zijn een ‘parallelle structuur’ binnen de staat op te zetten – door infiltratie in het justitiële apparaat, politie en de media. Erdogan deed het onderzoek naar de corruptie in zijn naaste omgeving dat drie ministers hun baan kostte, vorig jaar af als een complot van Gülen. In een grote zuivering werden vervolgens duizenden politiemensen en openbare aanklagers uit hun ambt gezet.

Vrijdag beloofde de president in een toespraak om de samenzweerders „tot in hun holen” te blijven achtervolgen en het hele netwerk te zullen oprollen. Gisteren volgde de reeks arrestaties, onder meer van de hoofdredacteur van de grote, met Gülen sympathiserende krant Zaman. Ook de president van televisiegroep Samanyolu, eveneens aan Gülen gelieerd, werd opgepakt. Gülen zelf woont al sinds de jaren negentig in ballingschap in de VS, maar zijn grote invloed in Turkije is voor de president duidelijk onacceptabel. Bewijzen tegen de arrestanten zijn tot nog toe niet geleverd.

Turkije is een belangrijke bondgenoot binnen de NAVO, zeker nu in buurland Syrië een verwoestende oorlog woedt waar veel NAVO-landen direct of indirect bij betrokken zijn via de strijd tegen Islamitische Staat. Turkije is ook een grote handelspartner en een kandidaat-lid van de Europese Unie. Washington heeft Ankara „als vriend en bondgenoot” opgeroepen om de persvrijheid en democratische waarden te respecteren. De EU was terecht minder omzichtig en stelde meteen dat de arrestaties in strijd zijn met de Europese waarden, die Turkije als kandidaat-lid dient te respecteren. Europa kan niet de andere kant opkijken terwijl Turkije afglijdt.