Erdogan opent aanval op de media

Arrestatie van 27 politiemensen en journalisten die gelieerd zouden zijn aan invloedrijke geestelijke Fethullah Gülen

Aanhangers van de geestelijke Fethullah Gülen lezen kranten terwijl ze wachten bij de rechtbank in Istanbul. De Turkse politie arresteerde gisteren 27 journalisten die dichtbij de beweging van Gülen staan. Foto EPA

Turkije is opgeschrikt door een escalatie in de machtsstrijd tussen president Erdogan en de invloedrijke islam-prediker Fethullah Gülen. Gisteren werden 27 politiemensen, journalisten en scenarioschrijvers opgepakt die gelieerd zouden zijn aan Gülen. Ze worden er van beschuldigd een terreurgroep te vormen die de staat ondermijnt.

De Europese Commissie en organisaties die opkomen voor persvrijheid hebben de arrestaties in zware bewoordingen veroordeeld. Turkije is sinds 2005 kandidaat EU-lid. „Verdere stappen naar lidmaatschap zijn afhankelijk van het volledig respecteren van de rechtstaat en grondrechten”, waarschuwt Federica Mogherini, hoge vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken. Ze was vorige week nog op bezoek bij president Erdogan en drong toen aan op nauwere samenwerking tussen Turkije en de EU.

Voormalig Turkije-rapporteur voor het Europarlement Joost Lagendijk denkt niet dat Erdogan zich iets aantrekt van mogelijke vertragingen in het EU-toenaderingsproces. Lagendijk woont en werkt in Turkije en schrijft een column voor Today’s Zaman, een Engelstalige krant die onderdeel is van het Gülen-imperium.

„De onderhandelingen met de EU gaan toch al geen kant op en Erdogan is net tot president gekozen, die zit gebeiteld”, zegt Lagendijk terwijl hij deze zondag onderweg is naar de krant Zaman waar op hetzelfde moment arrestaties plaatsvinden. „Het kan hem geen biet schelen. Hij weet bovendien dat Europa het zich niet kan permitteren de deur heel hard dicht te doen. De bezoeken van afgelopen weken gingen niet over onderhandelingen met de EU, maar over de vraag ‘Turkije, hoe kun je ons helpen?’” De inzet van Turkije bij onder meer het aanpakken van IS is cruciaal.

Als Lagendijk bij de krant aankomt, wordt daar net hoofdredacteur Ekrem Dumanli door politie afgevoerd. Hij wordt toegejuicht door medewerkers en lezers van de krant. Zij houden borden omhoog met daarop de tekst: ‘vrije media kan het zwijgen niet worden opgelegd’.

De arrestaties zijn de laatste ontwikkeling in een complexe strijd om de macht: coups, dreigen met coups en elkaar beschuldigen van coups, al dan niet met illegaal verkregen bewijsmateriaal en speciaal voor dat doel geschreven aanklachten is een veelgebruikte methode in Turkije.

Zowel de mensen rond Erdogan als de volgers van Gülen zijn er meesters in. Precies een jaar geleden opende de Gülenbeweging de aanval op Erdogan met een reeks corruptieonderzoeken en het lekken van talloze afgeluisterde telefoongesprekken. En nu doet Erdogan hetzelfde tegen Gülen, die een grote machtsfactor is in Turkije.

Justitie en media zijn onderdeel van dat gevecht. Een fors deel van de journalisten en juristen doet mee in de hetzes tegen het doelwit van dat moment. Dat verklaart deels waarom een deel van de media nu zelf doelwit is. Ze worden gezien als gereedschap van de invloedrijke Gülenbeweging en die is volgens Erdogan de grootste bedreiging voor de Turkse staat.

In het kantoorgebouw van Today’s Zaman staat hoofdredacteur Bülent Kenes. Hij staat zelf ook op de lijst met verdachten. „Zeker, ik heb sympathie voor Gülens ideeën”, zegt Kenes. „Dat hoef ik niet te verbergen. Ik heb wel voor meer mensen sympathie. Dit zou een vrij land moeten zijn. Maar Turkije is geen rechtsstaat meer. Hier regeert één man als een despoot.”

Andere media zijn volgens Kenes al voor de despoot – waarmee hij president Erdogan bedoelt – op de knieën gegaan. De Zaman-media, waaronder ook het tv station Samanyolu, niet. „We zullen het recht op meningsvrijheid nooit opgeven,” zegt hij voor de camera’s. Op de verdiepingen erboven wordt druk doorgewerkt aan de maandagkrant. Joost Lagendijk poseert voor de groepfoto op de voorpagina: de hele redactie met zwarte tape over hun mond onder de kop: ‘een zwarte dag voor de democratie’.