Abe wint, maar krijgt hij Japan uit het dal?

Veel kiezers bleven thuis; onzekerheid troef over de volgende fase van ‘Abenomics’.

Premier Abe na zijn overwinningstoespraak voor zijn partijgenoten van de LDP in Tokio. Foto EPA

De Japanse premier Shinzo Abe heeft na zijn klinkende verkiezingsoverwinning van gisteren zijn handen de komende vier jaar vrij om de al jaren kwakkelende economie van zijn land aan te pakken zoals hij wil. „Ik geloof dat deze grote verkiezingszege ons kracht geeft voor hervormingen”, constateerde Abe gisteravond content in Tokio.

Maar zijn tevredenheid kon niet verhullen dat er zowel in Japan als daarbuiten groeiende scepsis bestaat of Abe met zijn gedurfde Abenomics – een combinatie van astronomische hoeveelheden van yen drukken, extra overheidsinvesteringen en structurele hervormingen op de arbeidsmarkt – de Japanse economie wel vlot kan trekken. Twee jaar na het begin van de hervormingen verkeert Japan in recessie. Niemand heeft op het moment echter overtuigende ideeën voor een alternatieve aanpak.

Tekenend voor het pessimisme was dat de Japanse beurs vanmorgen met 1,6 procent daalde. Uit een vandaag gepubliceerde peiling onder bedrijven bleek dat die voorlopig slechts afnemende vraag en hogere onkosten verwachten.

Een smet voor Abe is ook dat de opkomst gisteren beduidend lager was dan in 2012. Slechts 53 procent nam de moeite het slechte weer met sneeuwbuien te trotseren om zijn stem uit te brengen, een naoorlogs diepterecord.

Onduidelijk is ook wat voor hervormingen Abe nu precies beoogt. Hoewel hij de vervroegde parlementsverkiezingen had afgeschilderd als een referendum over zijn economische beleid, bleef hij tijdens de campagne opmerkelijk stil over de aard daarvan.

Zijn Abenomics leek aanvankelijk te werken. De Japanse economie begon weer te groeien maar een verhoging van de btw dit voorjaar, ingegeven door bezorgdheid over de almaar uitdijende staatsschuld, vormde de opmaat tot een nieuwe recessie. Een tweede, al door het vorige kabinet geplande btw-verhoging, schrapte Abe vorige maand in allerijl.

De grote vraag is nu hoe hij bij bedrijven en consumenten voor de tweede keer het vertrouwen herstelt. Veel economen betwijfelen of Abe het lef heeft pijnlijke maar noodzakelijke hervormingen op de arbeidsmarkt door te voeren. Vooral armere Japanners klagen dat voor hen het leven alleen maar moeilijker is geworden en dat alleen grote bedrijven van Abenomics profiteren. Abe erkende dat gisteren. „We zijn ons ervan bewust dat veel mensen de voordelen ervan nog niet hebben gevoeld en het is onze plicht hen daarin te laten meedelen.”

Onzeker is ook of de nationalist Abe het aandurft met zijn nieuwe mandaat te sleutelen aan de pacifistische grondslag van Japan die vooral door ouderen wordt gekoesterd. Abe’s coalitiegenoot Komeito hecht juist aan behoud hiervan en uit peilingen blijkt dat een meerderheid van de bevolking er ook zo over denkt. Zij wil artikel 9 handhaven: dat verbiedt Japan oorlog te voeren om internationale conflicten te beslechten.

Abe zou – tot woede van het buitenland – ook graag de excuses over Japans rol in de Tweede Wereldoorlog afzwakken, vooral die over de ‘troostmeisjes’, die door het Japanse leger in bezet gebied als seksslavinnen werden misbruikt. Ook zou hij graag de kerncentrales heropenen. Geen van beide stappen zijn geliefd bij de bevolking.

Sommige analisten beschouwen de vervroegde verkiezingen als een meesterzet van Abe. Terwijl zijn populariteit al begon te dalen, voorzag hij zich nog snel van een nieuw mandaat van de kiezers voor vier jaar. De vraag is daarom: is Abe nu bereid de mening van de meerderheid van de Japanners te negeren, nu de kiezer hem voorlopig toch niet meer kan straffen?