‘Wij weigeren in Brazilië het stinkende Gerritje te zijn’

Na de smeergeldaffaires heeft SBM Offshore het roer omgegooid. „We zijn nu een witte zwaan in de pikzwarte vijver van de offshore.”

Sietze Hepkema: „De offshorewereld is een gitzwarte wereld. Maar wij zijn een nieuwe weg ingeslagen. Het stempel vanSchmutzigkeit is nu zo onterecht.” Foto SBM Offshore

Het werk zit er bijna op. Als het om compliance gaat, is niks of niemand heilig voor de jurist Sietze Hepkema, die de klus op zich heeft genomen om de naam van SBM Offshore te zuiveren.

Het hoofdkantoor wordt binnenkort overgeplaatst van Monaco naar Amsterdam. „We gaan terug naar de oorsprong in Nederland.”

En als het nodig is om de laatste sporen van „Schmutzigkeit” op te ruimen, wil hij desnoods één of meer van zijn voorgangers in de raad van bestuur voor de rechter slepen. Niet uit wraak, maar omdat Hepkema „het unfair zou vinden als er nog iets van twijfel blijft hangen na alle inspanningen die dit bedrijf gedaan heeft om een schoon bedrijf te zijn”.

De hoop was dat met de schikking van 240 miljoen dollar (194 miljoen euro) die SBM Offshore vorige maand trof met het Openbaar Ministerie een dikke streep kon worden gezet onder het verleden waarin, via agenten, steekpenningen werden betaald om orders in de wacht te slepen.

Hoewel de recordschikking naast Equatoriaal Guinea en Angola ook Brazilië betrof, wil de storm in Brazilië maar niet gaan liggen. Minstens drie instanties onderzoeken de relatie tussen SBM en het staatsoliebedrijf Petrobras. Centraal staan de drijvende productie- en opslagplatforms (FPSO’s) die het bedrijf levert. Hangende de verschillende onderzoeken mag SBM niet meedingen naar nieuwe opdrachten. En dat doet pijn, want het gaat om miljardenorders die het geplaagde SBM nu goed zou kunnen gebruiken. Hepkema: „Ja, er mag best weer een grote order binnenkomen.”

Maar intussen wordt het probleem in Brazilië alleen maar groter. Het hele land is in de ban van de verschillende corruptieonderzoeken.

„De afgelopen maanden zijn er van alle grote Braziliaanse contractors [aannemers] mensen in de gevangenis gezet. Die contractors – die kennelijk vuile handen hebben gemaakt – zijn vaak lokale partners van bedrijven zoals wij. Daarnaast is meneer Barusco van Petrobras naar de autoriteiten gestapt in ruil voor strafvermindering. Hij heeft een bedrag van 100 miljoen dollar aan smeergeld opgebiecht. Daarvan zou 22 miljoen van ons zijn gekomen. De Braziliaanse kranten hebben het nu uitsluitend over ons als de bad guy, over die andere 78 miljoen hebben ze het niet.”

Zou?

„Het zou kunnen. We hebben daar best veel commissie betaald, 139 miljoen in totaal. Het OM zegt dat het via de agent is gegaan. Ik weet het niet, ik heb geen bewijzen gezien. Maar wij willen wel onze reputatie verdedigen. De zaak is nu afgehandeld met het Nederlandse OM. We gaan in Brazilië niet het stinkende Gerritje zijn van de hele markt terwijl wij al sinds 2012 een aantoonbaar transparant bedrijf zijn.”

Wat kunt u doen?

„We zijn daar terughoudend, maar hebben wel op onze website gezet dat we ons niet kunnen voorstellen dat juist wij nu uitgesloten worden van tenders. Want ik vind ons de witte zwaan in een gitzwarte vijver.”

Maar in die zwarte vijver zat iedereen, ook SBM. Met enige hoeveelheid boter op het hoofd...

„Ja.”

En iedereen wist dat.

„Hmm.”

Want zo ging dat nou eenmaal.

„Ja, maar die witte zwaan verzinnen we niet. We hebben schoon schip gemaakt, PricewaterhouseCoopers (PwC) heeft onze nieuwe structuur doorgelicht, het OM heeft ernaar gekeken, verschillende instanties hebben naar onze compliance gekeken. Iedereen is onder de indruk en zegt: dit hebben we in contractorland nog niet gezien.”

Maar die witte zwaan zwemt wel rond in een gitzwarte wereld.

„De offshorewereld is een gitzwarte wereld. En het is niet de enige zwarte, boze buitenwereld. Maar wij zijn een paar jaar geleden wel een nieuwe weg ingeslagen. We waren begin 2012 getipt door een klant dat er mogelijk iets verkeerd was gegaan, er was een intern onderzoek was gestart. Meestal treed je daarmee pas naar buiten als het is afgerond. Maar de commissarissen en Bruno Chabas, die net drie maanden bestuursvoorzitter was, hebben toen gezegd: En toch willen we naar buiten. Het roer moet om.”

Waarom?

„Echt, echt uit morele overwegingen. We hebben toen gezegd: wij willen een transparant bedrijf zijn, de onderste steen moet boven. Dat was een ontzettend moedige stap”.

Maar waarom pas toen? In 2011 waren jullie ook al een onderzoek begonnen?

„Ja we keken al naar onze agenten. Die zijn altijd aanwijsbaar een zwakke schakel. Dat was gewone due diligence. Maar toen er in februari 2012 een melding kwam van een klant, is dat in een stroomversnelling gekomen.”

Door het OM is vastgesteld dat er ongeoorloofde betalingen plaatsvonden met medeweten van medewerkers, onder wie een lid van de raad van bestuur.

„Verwacht u nou dat ik ga zeggen wie dat is?”

Ja.

„Ik ga niet over individuen praten. Maar er zijn wel maatregelen genomen, dat wordt ook door het OM erkend.”

En daarmee is de kous af?

„We hebben als bedrijf gedaan wat we moeten doen. Maar ik begrijp de maatschappelijk discussie wel die is ontstaan: je laat bedrijven wegkomen met een boete en die gaan gewoon fluitend door. De mensen zeggen: 240 miljoen is kattenpis. Ik begrijp best dat je misschien ook achter mensen aan wilt gaan.”

Zat Jean-Philippe Laurès, die een jaar geleden plotseling aftrad, in de raad van bestuur?

„Hij was deel van het management, een laag onder het bestuur. In de raad van bestuur zaten de heren Tony Mace en Mark Miles, en daarvoor een meneer Didier Keller.

Worden er personen vervolgd?

„Op dit moment hebben wij aangifte gedaan tegen de man die u de klokkenluider noemt, en wij de chanteur. Een voormalig juridisch medewerker die in 2012 een deel van de bedrijfsinformatie heeft meegenomen, drie miljoen heeft geëist en vervolgens informatie op Wikipedia heeft gezet. Bij mijn weten worden er nog geen andere mensen vervolgd.”

Maar dat zou nog kunnen komen?

„Ik sluit niet uit dat als wij straks bewijzen krijgen van zaken die we nu niet weten en die betrekking hebben op oud-bestuursleden, wij ook aangifte zullen doen. Niet zozeer uit maatschappelijke overwegingen, maar omdat ik het unfair zou vinden als er toch nog iets van twijfel zou blijven hangen, na alle inspanningen die dit bedrijf heeft gedaan om een schoon bedrijf te zijn. Het stempel van Schmutzigkeit is nu zo onterecht.”

U maakt nog altijd deel uit van een wereld waar geen enkel contract gesloten wordt zonder dat er iemand tussen zit.

„Ja, al hebben wij inmiddels besloten dat we geen gebruik meer maken van agenten bij dit soort werk, maar onze concurrenten niet. We betreuren dat we in het verleden niet de controle hebben gehad over agenten die we nu hebben.”

Maar kun je in die zwarte vijver transparant opereren?

„Ik denk dat wij dat kunnen omdat we met onze technologie marktleider zijn. Daarmee zijn we een onvermijdelijkheid. In onze business, waar we zulke complexe dingen maken zoals de enorme productie- en opslagschepen, kan dat. Bovendien heb ik de heilige overtuiging dat ook in de zwarte vijver van de energiesector de druk om transparanter te opereren steeds groter wordt. Wij hebben het afgelopen jaar een voortrekkersrol gespeeld. Daarom zit me dat stempel van boosdoener ook zo dwars.”

Hoeveel geld is er gemoeid met deze schoonmaakoperatie?

„Het interne onderzoek heeft, schat ik, 10 miljoen gekost. Daarnaast hebben we geïnvesteerd in compliance, in mij bijvoorbeeld.”

Ook niet goedkoop?

„Altijd goedkoper dan als ze me van buiten hadden ingehuurd. Professionalisering betekent dat je duurdere mensen uit de markt trekt. Verder hebben we PwC de zaak laten doorlichten en aanbevelingen laten doen. We hebben een kliklijn opgezet die gerund wordt door consultants van buitenaf. We trainen 2.500 mensen per jaar, individueel.”

Dat komt al met al aardig in de richting van de boete die het OM heeft opgelegd, 240 miljoen.

„Nee, nee, nee. De boete is de olifant, de rest is de slurf en de twee oren, nou ja vooruit, en de staart.

Al met al een flinke financiële aderlating.

„Als je een transparante, duurzame operator wil zijn die zich onderscheidt door zijn technologie, is dat geen weggegooid geld”.

Daar zouden nog eens honderden miljoen aan boete in Brazilië bij kunnen komen.

„Ik hou daar geen rekening mee, ik heb daarvoor geen potje apart gezet, want ik vind dat we echt onze tol betaald hebben. Maar ik zeg ook niet: we zullen nooit iets betalen.”