Wat doen we deze Kerst met de boom?

Zie een kerstboom als een familielid: koester en laaf hem en geef hem een plek in de tuin of op het balkon.

Bij ons thuis ging het vroeger zo: bij de kerstbomenkoopman zocht mijn moeder de allergrootste boom-zonder-kluit uit, die mijn vader vervolgens op zijn fiets bond. Eenmaal thuis bleek de boom altijd te fors, dus voordat we ook maar een bal konden ophangen kwam de handzaag eraan te pas. Een halve meter top eruit, minstens. En ook wat takken aan de onderkant. Geen punt, die werden gerecycleerd in kerststukjes.

Natuurlijk was het mogelijk om een boom-met-kluit te kiezen en die in de tuin te zetten, maar een kerstboom in zijn paradijs vond mijn vader esthetisch een brug te ver. Liever zaagde hij de hele boom na 6 januari aan gort, want hij had er een bestemming voor: de takken vlijde hij over de meest kwetsbare, vorstgevoelige sierplanten in de tuin, terwijl hij de ruimtes ertussen luchtig opvulde met boombladeren. De overgebleven kale stam ging nog een tijdje mee als stut voor klimplanten, en verdween uiteindelijk (met de takken, zodra hun taak erop zat) zeer fijngehakt op de composthoop. Klaar. Kerstboom tot op het bot benut.

Als je dat te veel moeite vindt, of niet beschikt over een zagende, tuinierende en composterende ouder of partner, hoe pak je dan de zaken aan? En wat maakt een kerstboom duurzaam?

Moestuinkerstboom

Koop een doodgewone fijnspar, zonder kluit. Versier hem gerust, maar spuit er geen kunstsneeuw op. Leg hem na de feestdagen buiten op een laken en knip de takken in stukken van 20 cm. Bewaar die met de in het laken opgevangen naalden in een losjes dichtgebonden vuilniszak. (De stam wordt later een stut voor aardpeer of maïs.) Toepassing:

1. Wanneer je aardbeiplantjes in de tuin uitzet verwerk je de naalden in, en de takken op het bed: in juni rusten daar de vruchten op, fijn smetvrij. Aardbeien houden van sparrengroen en de smaak wordt er zelfs door versterkt.

2. Doe als hierboven, maar bewaar de takken nu voor je tuinbonen en aardappels. Graaf bij elke gezaaide boon en gepote pieper een takje in. Dat zorgt voor minder vraat van muizen.

3. Doe als hierboven, maar gebruik de takken als luchtige bodem voor je nieuw op te bouwen composthoop. Zo kan die afwateren en hebben alle broodnodige kleine kruipertjes gemakkelijk toegang tot het afval.

Tuinkerstboom

Volgens een ijzeren regel hoort je tuinbeplanting voor eenderde uit eeuwig groen te bestaan, dus met overgeplante kerstbomen zit je goed en ben je tamelijk goedkoop uit. Koop een mooie, volle boom met kluit en drenk die kluit al voordat je de boom binnenshuis plaatst. Zet de boom in een grote bak, zo dat de kluit voldoende ruimte heeft. Vul de overgebleven ruimte aan met half zand en half tuinaarde. Belangrijk: blijf binnenshuis dagelijks controleren of de boom dorstig is. Voel diep, niet alleen bovenin. Slechts bij voldoende vocht heeft hij een overlevingskans. In onze doorgaans centraal verwarmde huizen is het bijna onmogelijk om de boom op een koele plek te zetten, maar lukt dat toch, dan help je hem daar reusachtig mee. Verhuis hem zo snel mogelijk na de feestdagen naar een beschutte, zonnige tuinplek, tot de vroege lente. Poot hem dan, bij zacht weer, op zijn uiteindelijke bestemming, liefst in lichte aarde. Blijf water geven! Juist bij vriesweer in de winter en tijdens droge lentes met schrale oostenwind en felle zon wil de kerstboom drinken.

Balkonkerstboom

Zie tuinkerstboom. Neem een boompje-met-kluit, vergeet kunstsneeuw en zet hem na de feestdagen snel op het balkon. Tuig de boom op met pindaslingers, vetbollen en appelschijfjes. Binnen de kortste keren krijg je bezoek van meesjes, vinken en merels, die er eten en schuilen. Vergeet niet onder de boom een bakje met drinkwater te zetten (ijsvrij houden), vogels drinken meer dan je denkt. Laaf de boom geregeld en ververs zijn aarde elke lente.

Adoptiekerstboom

Sinds tien jaar kun je vanaf 19 euro een biologische, Nederlandse kerstboom adopteren, die in potten wordt gekweekt, een eigen nummer krijgt, en tijdens de feestdagen vier weken bij jou woont. Daarna keert hij/zij terug naar de kerstbomenkwekerij van Kyra Gunneweg en Erwin Kooijman in Leusden, die je boom liefdevol verzorgen gedurende de overige 48 weken. Zo’n boom gaat vier à vijf jaar mee (een boom die een keer is overgepoot kan 20 jaar mee, mits hij aanslaat – zware grond maakt dat moeilijk.) Dankzij een groeiend aantal uitgiftepunten maak je steeds minder vieze voetafdrukken qua transport. Je kunt je eigen boom in de armen sluiten in Alphen a/d Rijn, Amsterdam, Arnhem, Baarn, Driebergen, Groenekan, Groningen, Leusden, Nijmegen, Rotterdam, ’s-Graveland en Waalre. Zo’n geadopteerde (of gekochte) boom van een biologische kwekerij wordt pas werkelijk ‘groen’ als je hem niet alleen dichtbij huis ophaalt, maar dat per bakfiets doet. (Zie: adopteereenkerstboom.nl)

Kunstkerstboom

Even die doos opzoeken op zolder, de reeds versierde en van lampjes voorziene boom tevoorschijn trekken en inpluggen. Hopla, Kerst! Maar hoe duurzaam is dat? Milieu Centraal berekende dat je kunstkerstbomen tenminste negen jaar moet gebruiken wil hij in milieubelasting een levende boom evenaren. Sommige onderzoekers spreken zelfs van zeventien jaar. Immers, bij de fabricage zijn fossiele brandstoffen gebruikt en de kunstboom komt dikwijls uit verre landen (hoge CO2-uitstoot).

Reguliere kerstboom

Wat een echte boom belastend maakt voor het milieu zijn kunstmest, bestrijdingsmiddelen en vooral het transport. Onze belangrijkste kerstbomen zijn fijnsparren, Servische sparren en Nordmann-sparren. Ze komen van speciale kwekerijen in den lande, en worden daarnaast geïmporteerd uit België, Duitsland, Denemarken, Polen en Hongarije. Waarna wij de boom met de auto komen ophalen, dus ‘groen’ is zo’n boom geenszins.

Brandende bomen

Elektrische verlichting vreet stroom, en blijkt, veel meer dan de boom zelve, de echte milieuboosdoener. Neem ledlampjes, zegt Milieu Centraal, zet er een timer op en haal de stekker van de transformator uit het stopcontact wanneer de boom niet brandt. Ben je helemaal klaar met je kerstboom, steek hem dan niet in de hens, maar lever hem in bij de gemeente; die brandt hem op in gesloten installaties (minder luchtvervuiling en terugwinning van warmte). Sommige gemeentes composteren of versnipperen kerstbomen tot bodemverbeteraar of -bedekker, voor plantsoen en park.

Duurzame feestdagen gewenst!