Het raadsel – of niet?– van de drijvende granieten bol

Met altijd nieuwsgierige belangstelling las ik het leuke artikel over de drijvende granieten bol op een dun laagje water in een gelijkvormig hol gepolijste kom (Bijlage Wetenschap, 26 november). Archimedes, Pascal en Hagen-Poiseuille, maar niet Reynolds worden van stal gehaald om het ‘raadsel’ te verklaren. Ruim 30 jaar geleden gebruikten wij aan de Delftse faculteit Werktuigbouwkunde, vakgroep Tribotechniek, vooral de Reynolds-vergelijking om dergelijke verschijnselen te kwantificeren. Dit principe van hydrodynamische smering met dunne vloeistoflagen wordt vaak industrieel toegepast bijvoorbeeld in de stuwblokken van (schroef-)schepen sinds 1905. En in de jaren 1980 o.a. in Eindhovense videorecorders. Vele eeuwen eerder liet Cleopatra al standbeelden verslepen door olie vóór een vlakke slede te laten gieten. Heel leuk dat een museumgadget hier nog eens de aandacht op richt.

Namens de Delftse tribologen,

Hydrostatisch lager

In zijn ingezonden brief (Bijlage Wetenschap, 3 december) gaat de heer Scharp er evenals ik van uit dat er sprake is van een hydrostatisch lager. Ook zijn benadering om de benodigde waterdruk te berekenen is correct, mits echter de zwaartekrachtversnelling nog wordt meegenomen. Een bol met een massa van 9.000 kg heeft namelijk een gewicht (G = m.g) van ca. 88.300 N. Daarmee wordt de waterdruk 88.300 N/1,55 m2 = 56.970 Pa, ofwel 0,57 bar.

Bij een iets groter aangenomen werkzaam oppervlak kwam ik zelf op een druk van 0,51 bar; deze waarden komen goed overeen.

Voor de bol in Patras (met 1 m. diameter) volgt er met dezelfde berekeningswijze een benodigde waterdruk van ca. 0,3 bar.

Hoe de in de NRC geciteerde wetenschappers voor dat geval op een druk van ca. 0,1 bar komen blijft daarmee wel een vraagteken.

Ir. M. Fluks

Kun je met 0,1 bar 9 ton heffen?

Ook ik heb het artikel over de met water gelagerde granieten bal gefascineerd gelezen. Want volgens mijn globale berekening is 0,5 bar nodig. De heer Scharp berekent in een brief op 6 december dat 0,058 bar voldoende moet zijn, maar 5.800 kg/m2 is 58.000 pascal, dus 0,58 bar.

Vraag: wie oh wie kan verklaren hoe je met 0,1 bar een granieten bal van 9 ton kan liften? Diezelfde vraag geldt (denk ik) bij de door Scharp genoemde hydrostatische lagering.

Sander van Reedt Dortland