Selfie feminisme

Lena Dunham (28) werd bekend met de serie Girls. Inmiddels heeft ze een grote schare bewonderaars. Die zien in haar een nieuwe feministische held. Is dat terecht? Wat wil Lena Dunham?

In de hotelkamer staat geen bed, alleen twee stoelen midden in de ruimte. Op de grond tegen de wanden zitten drie vrouwen die vriendinnen van Lena Dunham blijken te zijn, gekluisterd aan hun smartphones. Dit is de kamer voor de interviews, vandaag zes stuks.

Dunham zet de stoelen vrolijk wat dichter bij elkaar. „Ik ben terug en ready to party!” gilt ze. „Ik heb zo’n geluk dat ik mijn tour mag afmaken in zulke prachtige steden! Vanavond nog in Brussel, dan drie dagen Duitsland! Ik was hiervoor nog nooit in België geweest, ik heb altijd al hierheen willen komen!”

Dunham is ‘terug’ – want de promotietour voor haar autobiografische boek Not That Kind of Girl onderbrak ze, begin vorige maand. Ze trad nog op voor duizend jonge vrouwen in Amsterdam, maar de volgende ochtend zat ze opeens in het vliegtuig terug naar New York. Ziek.

In datzelfde weekend speelde de ‘misbruikkwestie’. De schrijfster, regisseur en hoofdrolspeelster van de hitserie Girls was thuis in de Verenigde Staten in opspraak geraakt, omdat opiniemakers uit conservatieve hoek haar ervan beschuldigden dat ze haar zus misbruikt had. Een columnist van een rechts-conservatieve blog citeerde een passage uit Dunhams boek waarin ze beschrijft hoe ze als zevenjarig kind tussen de benen van haar jongere zusje keek. Er staat: ‘Ik boog me voorover tussen haar beentjes en spreidde voorzichtig haar vagina open.’ Dat was geen doktertje spelen, dat was kindermisbruik. Wat Dunham via sociale media over zich heen kreeg was niet mals.

De ophef werd ontkend als reden dat ze haar tour afbrak. Ze voelde zich al niet lekker en werd niet beter. Dunham biedt er nu luidruchtig haar excuses voor aan: „Oh! Zo jammer! Ik was echt heel ziek.”

Maar het mocht nu niet over ‘de misbruikkwestie’ gaan, dat was de enige voorwaarde voor het interview. Verder maakt ze tijdens het interview een openhartige indruk. Ze doet uitbundig, aarzelt nauwelijks, strooit met zelfspot en relativering. Dat is ook haar manier om met kritiek om te gaan: „Je moet naar de meningen van anderen luisteren om je als mens te ontwikkelen, maar je moet negativiteit blokkeren.”

Tegenover de woeste conservatieven staat een grote groep bewonderaars. Die zien in haar een nieuwe held, een stem voor de vrouwenbeweging van de nieuwe generatie.

Hipstertwintigers

Lena Dunham, 28 jaar oud, was twee jaar geleden nog gewoon filmmaker en actrice. Van de serie Girls – over succes veinzende, met zichzelf worstelende hipstertwintigers in Brooklyn – verschijnt in januari het vierde seizoen. De serie werd wereldberoemd en bekroond met Golden Globes. Want Girls gaf een eerlijk, écht beeld van de generatie die Dunham portretteert. Dit waren mensen die níét te mooi waren om waar te zijn, maar mensen die ongemakkelijke seks hebben.

Maar vanaf dit jaar ging het steeds vaker over Dunham zelf. Ze werd feministisch opiniemaker – of vooral: iemand die feministische statements maakt. Ze etaleerde haar lichaam uitgebreid, in al haar naakte imperfectie, zowel in de serie als op rode lopers. Om te tonen dat vrouwen die niet aan het heersende schoonheidsideaal voldeden daar geen gêne voor hoefden te voelen. Dunham zette een stap buiten de fictie van de serie, en wierp zichzelf in de strijd – ook in haar boek. Openheid en openhartigheid werden haar handelsmerken.

Zo staat ook Not That Kind of Girl vol met verhalen en anekdotes over wat er allemaal misging in Dunhams eigen leven. „Het is het tegenovergestelde van een zelfhulpboek”, grijnst ze. „Het was mijn doel om de verhalen uit mijn verleden te onderzoeken en te delen, en om te zeggen: dit zijn de dingen die je beter niet kunt doen, terwijl je je een weg baant door de wereld.”

Maar zo open en bloot als haar personage Hannah Horvath in het fictieve Girls is, zo gemakkelijk werpt Dunham in haar boek barrières op als het haar te persoonlijk wordt. Ondanks alle schaamteloze, intieme details blijft het eigenlijk vrij oppervlakkig.

Hoe open is Dunham nu echt? En wat betekenen haar statements? Is het meer dan aandachttrekkerij? De politieke,

maatschappelijke betekenis van haar doen en laten wordt steeds belangrijker, maar wat zégt de stem van haar generatie?

 

„Het is een geweldige tijd, er zijn zoveel nieuwe feministische stemmen. Van Beyoncé tot een hele groep vrouwelijke bloggers, allemaal praten ze over feminisme en wat dat voor hen betekent. Ik vind het fantastisch dat mijn werk me een platform biedt om te praten over kwesties die belangrijk voor me zijn.”

Kwesties?

„Kwesties als gelijkheid, rechtvaardigheid, geboortebeperking, salarisverschillen tussen mannen en vrouwen, seksueel misbruik. Kwesties die steeds zichtbaarder worden in de VS, maar die nog een zetje nodig hebben. Het feit dat ik op televisie ben, geeft mij de kans die dingen aan te kaarten en dat betekent veel voor me.”

Wat is dan precies de betekenis van aankaarten?

„Dat je de aandacht richt op zaken die belangrijk zijn en die misschien gezien worden als controversieel. Je kunt dan duidelijk maken dat ze dat niet zijn. Hoe dramatisch het ook mag klinken: ik heb het gevoel dat ik op de wereld ben om het werk te maken dat ik maak, en de aandacht te vestigen op deze dingen. En soms moet je gewoon goofy zijn en goofy dingen schrijven, haha!”

Een van de serieuzere dingen die je in je boek beschrijft is een scène waarin je seks hebt met een jongen, terwijl je totaal laveloos en high bent. Achteraf beoordeel je dat als een verkrachting. Die is echt gebeurd?

„Alles is echt gebeurd. Ik heb namen veranderd en enkele details, om mezelf en mensen uit mijn leven juridisch te beschermen. Ik wil de details open laten voor interpretatie, maar het was een belangrijke kwestie voor me.”

Ik had er moeite mee, als ik het bekijk vanuit het mannelijke oogpunt. Ik kon me wel voorstellen dat dit gebeurde, twee mensen die drinken en drugs gebruiken en met elkaar in bed belanden. Zonder dat er sprake is van dwang. Je beschrijft dat je als je al met hem in bed ligt, beseft: dit wil ik niet. Op welk punt heeft die jongen dan iets fout gedaan?

„Dat is een goede vraag en ik wou dat meer mannen die stelden. Als iemand dronken of high genoeg is, komt er een punt waarop je geen eigen keuzes meer kunt maken. Met diegene zou je geen seks moeten hebben. Ik denk dat het belangrijk is om te beseffen dat verkrachting niet alleen is dat je in het nauw gedreven wordt en er een mes op je keel staat. Het kan ook verkrachting zijn als je niet in staat bent om zelf een weloverwogen keuze te maken, en dat iemand dan toch seks met je heeft. Dat kan net zo traumatisch zijn. Niet iedereen die een vrouw verkracht is een schurk, soms begrijpt iemand de basale grenzen van instemming niet.”

Je kunt toch niet zeggen dat iedere man die seks heeft met een dronken vrouw een verkrachter is?

„We kunnen allemaal naar iemand kijken en bedenken: zou ik het jou toevertrouwen om nu een belangrijke keuze te maken? Weet je je eigen naam nog wel? Nee? Dan zou je geen seks met diegene moeten hebben. Ik beschrijf in mijn boek een situatie waarin ik een black-out had en op een gegeven moment ontwaakte terwijl ik seks had. Dat is seksueel misbruik. Als je seks hebt met je vaste vriendin nadat jullie wat hebben gedronken, is dat geen seksueel misbruik. Maar dat moeten we onszelf telkens afvragen.”

Het lijkt me nog niet zo gemakkelijk om mensen daarvan te doordringen. Is dat je ambitie?

Date rape is een enorm probleem in Amerika. Jonge vrouwen op een universiteitscampus voelen zich onveilig als ze uitgaan, drinken, naar feestjes gaan, bij mannen rondhangen. Dat moeten we niet alleen aanpakken door vrouwen te leren hoe ze zich moeten verweren, maar ook door mannen te leren nadenken over goede keuzes. Veel van de mannen die vrouwen aanranden steken niet hun hand op om te zeggen: ja, ik ben verkrachter. Omdat ze denken dat wat ze doen hoort en geaccepteerd is en dat ze het moeten doen om mannelijk te zijn.”

Laten we het er dan eens over hebben wat mannen wél moeten doen om mannelijk te zijn.

„We hebben een destructief idee van wat vrouwelijke seksualiteit is en een gek idee van wat mannelijkheid is. Als man hoor je precies te weten wat je moet doen, geen nee te accepteren, stoer te zijn, schaamteloze seksuele besluiten te nemen en niet zacht te zijn. Maar het mannelijkste wat je volgens mij kunt doen is vragen stellen, je in iemand interesseren, gevoelig zijn. We zouden allemaal veel gelukkiger zijn als we niet gebonden zijn aan die rigide regels over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Voor mij is er niets sexyer dan een man die bereid is om vragen te stellen, die toegeeft dat hij gevoelens en onzekerheden heeft.”

In je boek neem je veel minder stelling dan nu, en dan in het publieke debat. Waarom?

„Een van de krachtige kanten van verhalen is dat verhalen dingen kunnen leren aan mensen zonder ze door hun strot te duwen, en om ze te tonen in plaats van te benoemen. Het zou veel effectiever zijn om samen naar een film te kijken waar aanranding in voorkomt, zodat je inzicht krijgt in de dynamiek.”

In een fictief verhaal lijk je eerlijker, opener.

„Als ik Girls schrijf heb ik natuurlijk een sluier van fictie om me achter te verbergen, ook al zit het vol met autobiografische elementen. Bij non-fictie heb je geen mogelijkheid meer om je te verstoppen: als mensen kritiek hebben, bekritiseren ze jou. Je moet je sterk maken om je daarop voor te bereiden.”

Je koos er ook voor om niet in detail te treden over je huidige relatie.

 

„Ja, het is belangrijk voor me dat ik bepaalde dingen in mijn leven bescherm. Mijn vriend is een deel van mijn leven dat ik privé wil houden. Hij heeft zijn eigen leven en kunst en ik wilde hem niet blootstellen aan analyse in mijn boek.”

Toch voelt het ook een beetje als een gemiste kans. Je vertelt wel over je mislukkingen, maar niet over hoe je in een geslaagde relatie bent terechtgekomen.

„Ik denk niet dat er een goede manier is om mensen aan te raden hoe ze aan een goede relatie komen. De tips die ik geef gaan ook vooral over met jezelf in contact komen en de goede dingen die dat brengt.”

Wat betekent het voor jou om feminist te zijn?

„Gelijkheid steunen, rechtvaardigheid steunen, uitdragen dat vrouwen in staat zouden moeten zijn om hun eigen keuzes te maken met hun eigen lichaam, dat ze de beschikking hebben over dezelfde middelen als mannen. Op grotere schaal betekent dat het steunen van gelijkheid voor alle mensen, en dat verbeteren.”

Het lijkt zo gróót. Zo algemeen. Kun je niet iets concreter worden?

„Het is ook groot, maar je kunt het kleiner maken. Mijn vriendje zamelt geld in voor een daklozenopvang voor homoseksuele jongeren, ik heb een goede vriend die een hondenopvang steunt. Iedereen levert op z’n eigen niveau een bijdrage. Feminisme is nogal groot, maar je kunt er je eigen hapje uitpikken. Ik probeer de kwesties duidelijk te maken waar feministen zich volgens mij mee bezig zouden moeten houden en daar aandacht voor te vragen.”

Is aandacht vragen genoeg? Zou je niet beter zelf ergens dieper in kunnen duiken? Of ga je in Girls meer doen met je nieuwe positie als rolmodel?

„Ik denk dat niets ooit genoeg zal zijn. We moeten aandacht blijven vragen, én bijeenkomen én met elkaar praten. Maar aandacht vragen is een begin. En we denken voor Girls inderdaad veel na over de kwesties waaraan we aandacht willen besteden en die we moeten onderzoeken, die belangrijk zijn voor ons en onze vrienden. Ik blijf schrijven over de dingen die belangrijk voor me zijn. Tijdens mijn tour heb ik veel meegemaakt, op emotioneel vlak. Als je schrijver bent zuig je dat allemaal op. Hoe het eruit komt weet je nog niet.” <<