Column

Samen sterk? Eigen belang lijkt sterker

Gaat Europa strenger optreden tegen dumping, oneerlijke concurrentie uit China, zoals het aankondigde? Nou nee. Europese ministers van Handel verwezen dit plan vorige maand naar de prullenbak. Het plan „is dood”, constateerde de Italiaanse minister Carlo Calenda droogjes. Is de Europeanisering van de handel op zijn retour?

Op handelsgebied hebben Europese landen veel macht aan Brussel gegeven. Toen de wereldhandel nog twee keer zo hard groeide als hun economieën, maakten ze zo één vuist tegen machtsblokken als Amerika en China. Dat werkte. Je kon eisen stellen over kinderarbeid of mensenrechten, en deals sluiten die goed waren voor Europese bedrijven. Maar door de crisis stagneert de wereldhandel. EU-landen willen dat hun nationale bedrijven daar niet teveel onder lijden. Daarom dwarsbomen ze de Europese Commissie, zélfs als die bestaande EU-regels uitvoert.

Keerpunt was het bekende geval met zonnepanelen uit China, in 2013. Chinese bedrijven konden ze spotgoedkoop leveren, omdat hun overheid elektriciteit, kredieten en huisvesting sponsorde. De panelen werden in Europa verkocht onder de kostprijs van Europese panelen. Vooral Duitse bedrijven gingen één voor één over de kop. Sommigen klaagden in Brussel: deze dumping was toch verboden, volgens EU-regels? Klopt, zei de Commissie, die straf-importheffingen instelde voor Chinese zonnepanelen. Als Chinese bedrijven niet voor eind 2013 hun prijzen verhoogden, zouden ze permanent hoge heffingen krijgen.

China dreigde daarop Europese bedrijven in China te straffen, en terug te slaan met heffingen op Europese wijn. Binnen enkele weken zetten EU-landen – Duitsland voorop – niet Beijing, maar Brussel onder druk. „We gaan toch niet middenin de ergste crisis in 100 jaar onze eigen glazen ingooien?”, brieste een hoge Duitse functionaris. „90 procent van de groei wordt buiten Europa gegenereerd!’’

Toen de permanente heffingen op Chinese panelen eind 2013 inderdaad ter stemming kwamen, moest de Commissie bakzeil halen. Er kwam een schikking met China. Later moest de Commissie een onderzoek naar Chinese telecombedrijven afblazen. Van heffingen op Europese wijn is geen sprake meer.

Na een soortgelijk geval van dumping legden de VS Chinese panelen een heffing van 250 procent op. Dit was het eind van de dumping. Ter vergelijking: de Commissie wilde 47 procent heffen, en kreeg achttien van de 28 lidstaten over zich heen. Geen wonder dat de helft van de EU-landen in november tegen stemden om nóg krachtiger tegen dumping op te treden.

Ze wezen ook een voorstel uit 2012 af om niet-Europese bedrijven geen toegang te geven tot openbare aanbestedingen in de EU als hún landen Europese bedrijven weren. Dit werd bedacht na stennis in Polen: Chinese bedrijven kregen daar miljoenencontracten voor wegen- en bruggenbouw, die Poolse bedrijven in China niet kunnen krijgen.

Noordelijke, meer liberale EU-landen waaronder Nederland zeggen dat Europa niet aan protectionisme moet doen. Daar zit iets in. Een: Duitse zonnepanelenmakers gingen óók kapot doordat Duitse subsidies werden gestopt. Twee: ook Europese landen helpen bedrijven aan goedkoop krediet, zoals de autoindustrie. En drie: moeten wij het goede voorbeeld geven en Chinese bedrijven hier openbare werken laten uitvoeren, of het slechte voorbeeld van het gesloten China volgen?

En toch riekt dit óók naar angst. Europese landen vrezen de globalisering en competitie uit lagelonenlanden. Ze gaan voor het nationaal belang, niet het Europese. Oost-Europese landen laten zich opvrijen door Chinese investeringen. Angela Merkel is dit jaar al zeker zeven keer met Duitse bedrijven naar China geweest. Dat mag allemaal, maar handel is wel onderdeel van het geopolitieke machtsspel. Individuele EU-landen spelen dat niet mee. Als Europa invloed wil houden op het wereldtoneel, moet het zichzelf op handelsgebied niet verder ondermijnen.