‘Michelangelo van ’t noorden’

In zijn eigen tijd werd hij als de grootste beeldhouwer beschouwd, maar daarna raakte hij in de vergetelheid.

1 Wat maakt Adriaen de Vries zo’n bijzondere kunstenaar?

Let op zijn bijnamen: ‘De Michelangelo van het Noorden’ of ‘De Rembrandt van de beeldhouwkunst’. Adriaen de Vries (1556-1626) leerde het vak in Duitsland en Italië, waar hij aan diverse hoven werkte. Rond 1600 kwam hij in dienst van de Habsburgse keizer Rudolf II in Praag. In geschriften komt hij voor als de belangrijkste beeldhouwer van die tijd. De Vries maakte vrijwel alleen bronzen beelden. In zijn laatste periode werkte hij het meest vrij, los van alle conventies, vertelt conservator Frits Scholten van het Rijksmuseum. „Bij het maken van zijn modellen in was boetseerde hij schetsmatig, heel los. Zoals Rembrandt dat deed met schilderen. Je ziet dat vaak bij kunstenaars aan het eind van hun leven, dat ze veel vrijer worden en hun mooiste werk maken. De lichamen worden veel vloeiender, de huid zindert bijna. Deze Atlas is uit 1626 en misschien wel het laatste dat hij heeft gemaakt.”

2 Hoe blijkt verder dat De Vries zijn tijd ver vooruit was?

Omdat zijn werk wel werd verward met impressionistische beelden van eind negentiende eeuw. Scholten: „In het atelier van Rodin hing jarenlang een reliëf, waarvan werd gedacht dat het van Rodin zelf was. Totdat het originele bronzen reliëf van De Vries boven water kwam. Dat geeft aan hoe modern hij al werkte en niet te vergelijken was met de beeldhouwers uit zijn eigen tijd.”

3 Waar moet je naar toe om meer werk van hem te zien?

Absoluut naar Stadthagen, „op rijafstand van Nederland”, zegt Scholten. „Daar heeft een graaf een mausoleum laten maken met beelden van De Vries die de Hemelvaart en Wederopstanding van Christus uitbeelden. Dat is een ongelooflijk ensemble.” In Zweden is een apart aan De Vries gewijd museum in de bijgebouwen van het Koninklijk Paleis Drottningholm „Maar dat is slecht toegankelijk”, zegt Scholten. Diverse grote musea in de wereld – zoals het Louvre in Parijs, het Victoria & Albert in Londen en het Getty in Los Angeles – hebben beelden van De Vries in hun collectie. Het Rijksmuseum heeft één beeld van De Vries in langdurige bruikleen uit Zweden en één reliëf in bezit. Scholten: „Die zijn heel mooi, maar halen het niet bij dit beeld.”

4 Waarom is De Vries niet bekend bij het grote publiek?

Hij werkte aan de rand van Europa, ver van zijn vaderland, en is zo buiten de kunstgeschiedenis gevallen. Praag was kort na 1600 niet meer zo belangrijk als in de eeuw daarvoor. Veel van zijn beelden zijn bovendien in de Dertigjarige Oorlog geroofd door de Zweden. In Nederland waren er überhaupt geen werken van hem, dus was er ook amper interesse. Pas aan het eind van de negentiende eeuw ontstond er weer enige belangstelling voor hem.