Eenbenige kist

Filosoof René Gude weet dat hij niet lang meer te leven heeft. In het EO-programma De Kist praat hij met zijn vrouw over zijn stervensproces. „Ook onze weerzin tegen de dood moet bespreekbaar worden.”

Denker des Vaderlands René Gude: „Als stervende is het goed om met de achterblijvers te delen in het komende verlies.” Foto willem popelier

‘Ik liep al langer met het idee rond om een eenbenige doodskist te laten maken. De reden? Dat op de begrafenis wordt gezegd: ‘Hij wil herinnerd worden ‘zoals hij was’. Maar het is ook een beetje bedoeld als grap.” Filosoof René Gude, die vanwege botkanker in 2011 een beenamputatie onderging, is sinds juni 2014 uitbehandeld. De afgelopen maanden sprak hij, in zijn rol als Denker des Vaderlands, in de media en ook in NRC Handelsblad uitvoerig over zijn eigen stervensproces en over onze omgang met de dood.

Eind september werd Gude benaderd door het EO-programma De Kist. Of hij op tv over zijn naderende dood wilde praten. „De Kist laat altijd nabestaanden aan het woord. Maar ze wilden voor mij, als ‘ervaringsdekundige’, een uitzondering maken. Ik vertelde over mijn plannen voor een eenbenige doodskist. Die heeft de EO vervolgens voor mij laten maken.”

Drie weken geleden werden de opnames voor De Kist gemaakt op de woonboot van Gude in Amsterdam. Aan het begin van het programma komt presentator Kefah Allush aanrijden in een gele fiat, met daarop de eenbenige kist. Eenmaal binnen praten Gude en zijn vrouw Babs van den Bergh over doodgaan en gaat de filosoof zelfs even in de kist liggen. „Ik moest wel slikken. Maar ik dacht: ik heb de afgelopen tijd over alle aspecten van de dood gesproken – de angst, de woede, het verdriet – maar de weerzin is nog niet aan bod gekomen. Ook dat onderdeel moet bespreekbaar zijn.”

Maar maakt hij van zijn eigen stervensproces niet één groot media-event? „Het kan zijn dat mensen vinden dat ik te ver ga. Toch denk ik dat ik hier goed aan doe. In onze moderne samenleving zijn we geneigd alle emoties rondom de dood weg te drukken.

„Toen mijn kist voor het eerst naar binnen werd gedragen, reageerde een vriend die op bezoek was, zeer emotioneel. Hij gilde: ‘Weg met die kist! Ik wil het niet zien!’ Een begrijpelijke reactie. Ik schrok op mijn beurt weer van zijn afschuw.”

Gude vindt het ook echt moeilijk, het idee dat hij straks dood in die kist ligt, onder de grond. „Het is ook belangrijk om die primaire emotie toe te laten. Maar wanneer de eerste afkeer is afgezakt, moet je benoemen wat er aan de hand is. Als stervende is het goed om met de achterblijvers te delen in het komende verlies. Als je weigert met elkaar te praten over de dood, of ontkent wat er gaande is, zitten degenen die achterblijven straks met onafgemaakte kwesties.”

Verder kijken dan de eerste schrikreactie dus, meent Gude. „Als de woede en angst is weggezakt, kan je op een proportionele manier naar je emoties gaan kijken. Dan blijft er vooral heel veel verdriet over. En dat kan je maar beter met elkaar delen.”