Buitenlandse werknemers illegaal onderbetalen wordt straks een stuk moeilijker

2008-09-25 00:00:00 ROTTERDAM - Een vrachtwagenchauffeur sluit zijn gordijnen in de cabine om te gaan slapen. ANP PHOTO XTRA LEX VAN LIESHOUT Foto ANP

Een Roemeense metselaar die in Nederland door een onderaannemer wordt uitgebuit, kan straks het miljoenenconcern aan de top van de keten aansprakelijk stellen. Dat behelst de Wet aanpak schijnconstructies die minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, PvdA) gisteren naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Met deze wet wil de minister een aantal zaken bereiken: oneerlijke concurrentie tussen zowel werknemers als bedrijven tegengaan, de rechtspositie van werknemers verbeteren en voorkomen dat de overheid belastingen en sociale premies misloopt. Vier vragen over Asschers nieuwe wet tegen “geboefte en sjoemelaars”.

1. Wat is een schijnconstructie precies?

Een schijnconstructie ziet er op papier vaak netjes uit, maar is dat in de praktijk niet. Het is een verzamelnaam voor een scala aan illegale of onwenselijke praktijken van werkgevers om het minimum- of cao-loon te ontduiken, vaak van buitenlandse werknemers.

Transportbedrijven kunnen via brievenbusfirma’s goedkope chauffeurs uit Oost-Europa inhuren. Seizoenswerkers krijgen loon met aftrek van onbestemde ‘servicekosten’ voor administratie of huisvesting. Grote bouwers kunnen zich verschuilen achter een keten van uitbuitende onderaannemers.

2. Hoe hoog is de schade van schijnconstructies?

Dat is onbekend, maar de regering heeft de indruk dat ontduiking van het minimum- of cao-loon toeneemt, mede door de crisis. Uitzendkrachten kregen tussen 2009 en 2012 bijvoorbeeld bijna 23 miljoen euro te weinig uitbetaald, volgens de Stichting Naleving voor de CAO Uitzendkrachten.

Een werkgever met honderd uitzendkrachten kan per jaar bijna 1 miljoen euro ‘besparen’ door ze in lagere functiegroepen in te schalen, berekende de FNV. Een werknemer van een Oost-Europees uitzendbureau die in het land van herkomst premies afdraagt, zou al snel 8 euro per uur goedkoper zijn. De schade vertaalt zich ook in verdringing op de arbeidsmarkt, faillissementen van bonafide bedrijven en de derving van belasting en sociale premies door de overheid.

3. Hoe moet de nieuwe wet deze praktijken tegengaan?

Ten eerste met volledige ‘ketenaansprakelijkheid’ in alle sectoren. Dat betekent dat hoofdopdrachtgevers voortaan óók aansprakelijk zijn als ze werk uitbesteden aan werkgevers die uitbuiten. Bij ernstige onderbetaling kan een werknemer na zes maanden die hoofdopdrachtgever ook zelf aansprakelijk stellen, of met hulp van een vakbond.

Het recht op minimumloon of een cao-loon wordt beter verankerd in de wet. Verrekeningen en inhoudingen op het minimumloon zijn in principe niet meer toegestaan. Werkgevers moeten onkosten specificeren op de loonstrook. Ze mogen het minimumloon niet meer contant geven, maar alleen giraal overmaken. De inspectie van SZW mag meer onderzoeksgegevens openbaar maken en die ook delen met vakbonden.

4. Gaat de nieuwe wet van Asscher ook werken?

De minister is niet uit op meer rechtszaken, maar gelooft in een preventieve werking van de wet. Asschers grote project is een “fatsoenlijke arbeidsmarkt” en hij hoopt dat werkgevers zich ook dito gaan gedragen. Zeker onder dreiging van rechtszaken, de openbaarmaking van inspectiegegevens en de bijbehorende imagoschade.

Anderzijds heeft Asscher ook de medewerking van werkgevers nodig om zijn wet erdoor te krijgen en deze in de praktijk te laten werken. Tot gisteravond is er nog onderhandeld met lobbyclub Bouwend Nederland en werkgeversorganisatie VNO-NCW over juridische gevoelige wetsteksten. VNO en Bouwend Nederland zeggen dat de wet alleen kan werken als de bijkomende administratieve lastendruk voor bedrijven wordt verlicht.