‘Voor ons armen wordt niks beter’

Aan vooravond stembusgang worstelen veel kiezers met gevolgen economisch beleid premier Abe.

Daklozen in Tokio. Sinds Abe in 2012 premier werd, zijn er 290.000 ‘werkende armen’ bijgekomen. Ruim de helft van de kinderen van alleenstaande werkende ouders leeft onder de armoedegrens. foto’s afp

Veel Japanse vrouwen houden hun hart vast, nu premier Abe weer afstevent op een zege bij de parlementsverkiezingen komende zondag. „Abe’s economische plannen zijn hard”, zegt Michiko Umeyama, een 42-jarige alleenstaande moeder in Tokio. „Abenomics is voor mensen aan de top. Voor mensen zoals ik wordt er niets beter.”

Abe maakt het leven moeilijker voor vrouwen en kinderen, zegt ze. „Bijstand krijgen we niet, en door de verhoging van de BTW is alles duurder geworden.” In een goede maand verdient Umeyama met thuiswerk 100.000 yen (674 euro), een vijfde van het gemiddelde inkomen. „Geld sparen is onmogelijk”, zegt ze.

De moeder van een vierjarige zoon kan rondkomen, omdat ze een sociale woning heeft waarvoor ze geen huur betaalt. Ze staat onder druk daar te vertrekken. „Dan moet ik bij mijn ouders intrekken, te ver weg van Tokio om werk te vinden.”

De 38-jarige Yasuko Sakurai is wel teruggegaan naar haar ouders na haar scheiding. Ze kreeg geen sociale woning en haar negenjarige zoon heeft een milde vorm van autisme. „Aspergersyndroom wordt niet erkend in Japan”, zegt ze, „en ik ontvang geen bijstand.”

Voor haar huwelijk werkte ze met gehandicapten, maar dat kan ze nu niet combineren met de zorgen om haar zoon. Het voorbije jaar had ze vijf sollicitatiegesprekken. Zonder succes. „Het probleem was altijd dat ik een kind heb met een ziekte waar ze nooit van gehoord hebben.”

Ook Umeyama kan geen baan vinden. „Bij Japanse bedrijven werk je heel lange dagen. Dat is niet haalbaar met een kind.” Kinderopvang is er nauwelijks, en doorgaans peperduur. Volgens overheidscijfers willen drie miljoen vrouwen werken. Dat aantal wordt niet gehaald door inflexibele werkregels en gebrekkige kinderopvang.

Premier Abe slaat zichzelf op de borst over Abenomics, maar dit jaar belandde de economie in een recessie, daalden lonen met drie procent, en verminderde de koopkracht van consumenten door verhoogde BTW en een duikelende yen. Het zijn multinationals en investeerders in de aandelenmarkt die profiteerden van Abenomics – niet Umeyama en Sakurai.

Bijna 20 miljoen Japanners, 38 procent van de beroepsbevolking, verdienen minder dan de helft van het gemiddelde inkomen. Ruim de helft van de kinderen van alleenstaande werkende ouders leeft onder de armoedegrens. Sinds Abe in 2012 premier werd, zijn er 290.000 ‘werkende armen’ bijgekomen die jaarlijks minder dan twee miljoen yen (13.400 euro) verdienen.

„Abe zegt dat hij een miljoen banen heeft gecreëerd”, zegt Akai Jinbu van Tokyo Youth Union, een vakbond voor jongeren. „Dit zijn onregelmatige banen. Het aantal vaste werknemers is gedaald.”

Abe’s paradepaardje is womanomics, het scheppen van economische kansen voor vrouwen. Rond de 70 procent van de vrouwen werkt, ze verdienen 30 procent minder dan mannen. Negen procent van Japans topmanagement bestaat uit vrouwen, van de 480 leden van het ontbonden Lagerhuis waren er 39 vrouw. Bij de overheid is de situatie nog treuriger, slechts drie procent van de ambtenaren is vrouw.

Maar verscheidene financiële instellingen kozen dit jaar vrouwen voor hogere managementfuncties. Symbolisch van belang, want in Japan geeft juist deze sector vrouwen weinig kansen. En toen premier Abe eerder dit jaar een nieuw kabinet formeerde, waren vijf van de ministers vrouwen. Een nieuw Japans record.

Een op de drie alleenstaande vrouwen leeft onder de armoedegrens, zegt Tokiko Kashiwara, redacteur van femin, een krant voor politiek geëngageerde vrouwen. „Abe zegt dat vrouwen binnen zes jaar 30 procent van leidinggevende posities moeten innemen, maar hij doet niets voor deze vrouwen onder de armoedegrens. Die armoede is door Abenomics alleen maar verergerd.”

Het is niet enkel Abenomics waar Kashiwara en de twee alleenstaande moeders zich zorgen over maken. „Er wordt tegen vrouwenrechten aangeschopt, het wordt ontkend dat troostmeisjes gedwongen werden, de focus op defensie, de toename van hate speech, het makkelijker maken om werknemers te ontslaan. Onder Abe heb ik het gevoel dat mijn keel wordt dichtgeknepen”, zegt Umeyama.

Toch voorspellen opiniepeilingen dat Abe’s Liberaal Democratische Partij komende zondag een grote meerderheid zal winnen. Bijna de helft van de kiezers heeft weliswaar nog geen keuze gemaakt, maar de oppositie is verdeeld, zwak, en biedt geen overtuigende alternatieve visie. De kans op verrassingen lijkt nagenoeg nihil.