Vluchtig gekrabbelde hartjes voor gevangenen

‘Dear Mister President’, begon ik mijn brief aan Obama. Woensdag hield Amnesty International een 24-uurs schrijfmarathon. Ik ging midden in de nacht naar het hoofdkantoor in Amsterdam. Er was muziek, er was bier, er waren zelfgebakken havermoutkoekjes.

Ik schreef een brief aan Obama. Ik schreef een Russische minister en vooral schreef ik standaardteksten van medeleven aan de gevangenen waar het om ging. Ik tekende er een hartje bij – internationale communicatie.

Een paar uur later, thuis, moest ik opzoeken aan wie ik ook alweer geschreven had.

Ik voelde me schuldig, terwijl er daarvoor niets aan de hand was. Alsof je een hele vieze vloer gaat boenen, maar na een paar centimeter stopt omdat het schone deel laat zien hoeveel er nog gebeuren moet.

Ik belde met Yvonne Westhoek. Zij boende wel door: tien jaar lang schreef ze met Darwin Brown. Hij was 23 toen ze elkaar op papier leerden kennen. Hij was 32 toen hij geëxecuteerd werd. Nu zou hij 38 zijn geweest.

Ze heeft hem bezocht in Oklahoma. Ze spraken met elkaar vanachter glas, zoals ieder die weleens een film heeft gezien het zich kan voorstellen. De volgende dag zou er een executie plaatsvinden. De minder zwaar gestraften liepen rond en maakten schoon. Yvonne herinnert zich een bewaker die een gevangene beval: „Poets maar flink door, want morgen is er een belangrijke gebeurtenis.”

Over zijn eigen executie wilde Darwin niet praten. Hij hoopte vooral dat die ‘belangrijke gebeurtenis’ niet door zou gaan. Helaas kon Yvonne hem niet nogmaals bezoeken, omdat haar ernstige handicap nog erger werd en vliegen niet meer kon. „Hij zat tussen muren, ik zit gevangen in mijn lichaam.” Waar het vooral om ging is dat ze hem zag als wie hij was, ‘als mens’, niet als crimineel. „Iemand met een handicap is ook meer dan een handicap.”

Zodra ze dat zei, realiseerde ik me dat de kaarten die ik woensdagnacht had geschreven, gericht waren aan gevangenen. Mensen die ertoe deden, juist omdat ze gevangen zaten. Namen die ertoe deden, omdat Amnesty mij zei dat ze ertoe deden. Misschien gaat het voor ‘Mister President’ ook niet om werkelijke verbinding en maakt kwantiteit meer indruk; stapels prefab brieven moeten hem overhalen een zaak als die van klokkenluider Chelsea Manning te herzien.

Vriendschap kon Darwin immers niet van de dood redden. Twee uur voor zijn executie hebben Yvonne en hij nog gebeld.

„Op donderdag werd hij geëxecuteerd. Op vrijdag en maandag kreeg ik nog brieven van hem. Daarna werd het stil.” Ze hadden een vertrouwensband, „dat bouw je niet op in één avond, daar gaan jaren overheen.” En: „Dit kun je maar één keer doen.”

Ik had tien kaarten met vluchtig gekrabbelde hartjes in de bus gedaan.