Schaatsers, blijf weg bij EK Rusland

Sport en politiek zijn helemaal geen gescheiden zaken, vindt Elisa Rodenburg.

illustratie paresh nath, vertaling NRC

Vorige week maakte schaatscoach Jan van Veen bekend dat hij vanwege de politieke situatie in Rusland niet naar Tsjeljabinsk zal gaan voor het EK Allround op 10 en 11 januari. Schaatssters Marrit Leenstra en Ireen Wüst spraken vervolgens ook hun twijfels uit over hun deelname. Ze hebben gelijk. Sven Kramer reageerde in De Telegraaf dat hij niet bepaalt waar de toernooien gehouden worden, dat dat een zaak van de internationale schaatsbond ISU is, en dat hij per slot van rekening schaatser is die zo hard mogelijk moet schaatsen. Hij heeft ook gelijk. De ISU, tot slot, reageerde dat hij geen reden zag om het toernooi te verplaatsen omdat daar andere instanties voor zijn en omdat men sport en politiek gescheiden moet houden. De ISU heeft ongelijk.

Ten eerste mag ik hopen dat de ISU toch ergens een grens trekt. Wordt het EK nog steeds in Tsjeljabinsk gehouden als Rusland Oekraïne volledig inlijft? Of Moldavië, Georgië, Armenië? Of als Rusland de Baltische staten binnenvalt om zogenaamd de Russische minderheden te beschermen? Ik dacht het niet. Volgens de ISU moeten sport en politiek niet met elkaar vermengd worden, maar zelfs de ISU zal toch bij een dergelijk scenario besluiten om het EK, of een ander toernooi, te verplaatsen. Evenzo zal de ISU, of een andere sportbond, niet besluiten een toernooi in Noord-Korea te organiseren, wegens de politieke - en mensenrechtensituatie in dit land. Zelfs al laat Noord-Korea overtuigend zien de kosten en de organisatie aan te kunnen.

Men moet sport en politiek dus tot op zekere hoogte gescheiden houden, maar tot op welke hoogte? Het standpunt van de International Skating Union is allerminst zo absoluut als men zelf doet voorkomen. Als we een kort overzicht geven van de politieke toestand in Rusland, zien we wel dat er genoeg redenen zijn om het EK te verplaatsen: het regime van Poetin begint steeds dictatorialere trekjes te vertonen, er zijn redelijk overtuigende bewijzen dat hij gefraudeerd heeft tijdens de laatste verkiezingen. Door een wisseltruc met Medvedev heeft hij zichzelf nog meer termijnen gegeven, de politieke oppositie in Rusland wordt de mond gesnoerd, vrijheid van meningsuiting wordt met de voeten getreden, homorechten worden ingeperkt en homo’s worden openlijk gemolesteerd. Rusland snoept al jaren stukjes land van Georgië af, lijfde in maart van dit jaar de Krim in, heeft een hand in de chaos in Oost-Oekraïne en heeft mogelijk door raketleveranties bijgedragenaan het neerhalen van vlucht MH17.

Hoe goed je bedoelingen ook zijn, als het er op aan komt is het onmogelijk om sport en politiek gescheiden te houden. Sport is namelijk altijd politiek, al is het maar omdat een groot toernooi een land altijd politiek prestige en politieke erkenning oplevert. De beslissing van de ISU om het EK niet te verplaatsen is dan ook een politieke statement, namelijk dat de schaatsbond de politieke situatie in Rusland niet ernstig genoeg vindt om deze af te keuren.

Voor mijn masterscriptie deed ik onderzoek naar Britse krantenverslagen over de Olympische Spelen in Berlijn in 1936. De meest gehoorde verklaring in de pers destijds was dat politiek en sport gescheiden moesten blijven. Rechtse kranten zagen dit als een reden om een boycot af te keuren, linkse kranten draaiden het argument om: nazi-Duitsland zou politiek prestige uit de Spelen halen, zou sport dus politiek maken en dat was een reden om de Spelen wél te boycotten. Een dergelijk argument zou nu ook voor de ISU kunnen opgaan.

Behalve politieke zijn er ook sportieve redenen om het EK te verplaatsen. Vorige week werd door een spraakmakende ARD-documentaire bekend dat in Rusland al jarenlang een grootschalig dopingprogramma loopt. Hoewel er geen schaatsers in genoemd werden, is dé schaatssensatie van het moment, de Rus Pavel Koelizjnikov, net terug van een schorsing wegens doping. Dit zou de ISU toch op zijn minst ongemakkelijke gedachten moeten bezorgen. Bovendien was dit dopinggeval volgens de ARD van bovenaf, door de politiek, opgelegd. Wil de ISU nu nog volhouden dat sport en politiek niets met elkaar te maken (zouden moeten) hebben?

Sven Kramer had gelijk: hij bepaalt niet waar het EK gehouden wordt, en hij is er de dupe van als hij besluit niet te gaan. De ISU, en internationale sportbonden in het algemeen, moeten hun sporters daartegen beschermen.

Dat kan niet door vol te houden dat sport en politiek gescheiden moeten blijven. Dan moet het maar door toernooien in landen te organiseren waarin de politiek minder omstreden is dan in Rusland.