Leve de langspeelplaat

Cd’s worden steeds minder verkocht, maar voorganger de lp juist des te meer. Ook Amsterdam gaat weer massaal aan het vinyl. Er openen zelfs nieuwe platenzaken.

Tekst Rolinde Hoorntje Foto’s Rien Zilvold

‘Dit is zo gaaf pap, dit is echt”, had zijn dochter van 14 gezegd. Gisteren had ze een draaitafel gekregen voor Sinterklaas, de dag erna zat ze de hele dag platen te luisteren in het nieuwe Record Friend-filiaal aan de Sint Antoniesbreestraat. Helemaal verslingerd. Marty Zwaan (52) maakt een rondje door zijn nieuwe platenwinkel, nu twee maanden open. De winkel is groot, ruim opgezet. Kakelverse multiplexbakken, „zelf gemaakt”, staan aan weerszijden van de lichtgrijze vloer, uitsluitend gevuld met nieuw vinyl. De oude winkel, drie deuren verder, met de levensgrote Andy Warhol-banaan van de Velvet Underground & Nico-lp in de etalage, verkoopt alleen nog tweedehands. Rechts in de hoek versgemalen bonenkoffie, boven de bakken hangen grote boxen. Iedere week komt hier een bandje spelen, zegt Zwaan. „Record Friend Unplugged.”

Zwaan kreeg een kans van de gemeente – hij kon het pand goedkoop kopen – maar hij zag ook kansen in de markt. „Als Matthijs van Nieuwkerk in DWDD met een plaat in plaats van een cd-doosje zwaait, dan weet je wel hoe laat het is.”

De langspeler is aan een comeback bezig. In de Verenigde Staten werden vorig jaar 6,1 miljoen platen verkocht. Een recordaantal. In Groot-Brittannië is de verkoop van lp’s dit jaar het miljoen gepasseerd. Daarmee is de afzet van de traditionele vinylschijf daar weer terug op het niveau van 1996, de hoogtijdagen van de Britpop. In Nederland verdubbelde het aantal verkochte albums op vinyl van zo’n 300.000 in 2011 naar bijna 675.000 stuks in 2013. En na een kwart eeuw afwezigheid is ook de toplijst met de best verkochte lp’s weer terug in 2014.

Amsterdamse straatbeeld

Je merkt het in het Amsterdamse straatbeeld. De afgelopen twee jaar kwamen Voodoo Records en Red Light Records erbij aan het Oudekerksplein. Afgelopen zomer opende Mary Go Wild aan de Zeedijk, waar je nieuwe danceplaten kan kopen, en bij Brouw aan de Overtoom kan je digitale muziek laten overzetten op vinyl – en daarmee je eigen plaat maken.

Toegegeven, de aantallen van de hoogtijdagen van de lp worden niet meer gehaald. Voordat de cd, mp3, iTunes en Spotify er waren, perste Record Industry in Haarlem, de enige vinylfabriek in Nederland, nog 60 miljoen platen per jaar. Alleen Michael Jacksons Thriller was al goed voor 30.000 platen per dag in 1982.

Maar in september heeft Record Industry de ploegendiensten wel verdubbeld, zegt sales manager Anouk Rijnders. Daardoor werken de 33 persen nu zestien in plaats van acht uur per dag. Eind 2014 zijn er 5,4 miljoen platen geperst, zegt Rijnders. In 2013 waren dat er nog maar 3,8 miljoen. „Na de zomer is de groei vooral losgebarsten”, zegt Rijnders. „Er zijn heel veel kleinere klanten die een keer willen persen, maar de major labels plaatsen nu ook heel veel opdrachten. De nieuwe Pink Floyd bijvoorbeeld, een dubbelalbum van 50.000 stuks, die persen wij ook.” De groei gaat zo hard dat Rijnders zelfs verwacht in 2015 ruim 10 miljoen platen te gaan persen.

Concerto aan de Utrechtsestraat merkt de verschuiving. Het aandeel van vinylverkoop is nu 20 procent; een paar jaar geleden was dat nog maar 3 procent, zegt bedrijfsleider Anton Speijers (42). „De mens is een verzamelaar. Je iPod staat misschien vol muziek, maar als je op zoek bent naar een cadeautje kom je toch uit bij een lp.” Vroeger ging er een rol cadeaupapier per jaar door op de vinylafdeling, met de feestdagen is dat een rol per week, zegt Speijers.

De platenzaak heeft 16.000 tot 18.000 nieuwe titels in catalogus, eind jaren ’90 waren dat er nog maar 500. Sommige platen zoals de nieuwe Triggerfinger en Jack White, verkopen als ze uitkomen beter op lp dan op cd. De verkoop van Syro, het laatste album van Aphex Twin, ligt stil op cd, maar loopt nog door op vinyl.

De groei zit met name in de popplaten, zegt Sneijders. „Twintigers komen vragen om heruitgaves van The Doors, Led Zeppelin, Pink Floyd. The Rolling Stones en The Beatles zijn weer populair.”

De hoes alleen, dat is dus al een soort kunstwerk, zegt Julius van der Veen (22). Hij heeft de nieuwe plaat van Jake Bugg in zijn handen. De hoezen hangt hij thuis aan de muur. Twee jaar geleden haalde zijn vader een oude plaat van Bob Dylan van zolder, Blonde on Blonde, en kreeg hij zijn eerste grammofoon in een koffertje. Nu spreekt hij eens in de zoveel tijd af om te gaan ‘diggen’ met een vriendin. Het geluid is warmer, en vinyl vindt hij „veel relaxter luisteren” dan digitaal. „Je zet een album aan en dan ben je klaar. Je bent niet de hele tijd bezig met doorklikken.”

Jongeren luisteren thuis op YouTube en Spotify wat ze de moeite waard vinden en komen dan naar de winkel om een plaat te kopen, zegt Amond Spee (51), eigenaar van Distortion aan de Westerstraat. De platen liggen hoog opgestapeld langs de muren, Spee gaat schuil achter een haag van lp’s op de toonbank die reikt tot ver boven ooghoogte. Er is een smalle ruimte uitgespaard voor het afrekenen. „Met name heruitgaves doen het goed”, zegt hij. „Platenlabel en distributeur Bertus heeft er vijf jaar geleden zelfs een nieuw sublabel voor opgericht, Music on vinyl. Dat zegt al genoeg.”

Het geluid van een plaat is niet per se beter dan digitaal, zegt Record Friend-eigenaar Zwaan. Maar, feit is wel dat er in moderne digitale popmuziek heel veel compressie wordt toegepast. „Dan klinkt het lekker over computerspeakers. De bas en de hoge tonen krijgen heel veel nadruk. In de jaren ’60 waren ze nog niet bezig de muziek aan te passen aan een apparaat.” En dus klinken oudere platen vaak rijker, want de tonen uit het middelste deel van het frequentiespectrum zijn er niet uitgefilterd, zoals bij veel digitale muziek. Vaak is dit rijkere geluid ook het geval bij nieuwe lp’s.

Zwaan noemt de terugkeer van vinyl ‘een reactie op de digitale wereld’. „Wat is er nou mooier dan zo’n schijf te zien draaien? De mens is een analoog wezen. Met een plaat worden al je zintuigen geprikkeld.”