Kies waar u staat in de kwestie klimaat

Als het klimaat altijd verandert waarom is de huidige verandering dan ineens de schuld van de mens? The Cartoon Introduction to Climate Change zoekt naar antwoorden.

De klimaattop die de afgelopen twee weken in Lima werd gehouden, had vandaag misschien een soepeler afsluiting kunnen krijgen als alle deelnemers The Cartoon Introduction to Climate Change hadden gelezen. Niet dat de onderhandelaars daarin veel nieuws zouden zijn tegengekomen, maar de luchtigheid waarmee het onderwerp wordt behandeld, had hen wellicht kunnen inspireren tijdens hun moeizame gesprekken, hun stroperige argumentatie en hun vaak verwijtende toon bij de onderhandelingen.

Daar staat tegenover dat milieuactivisten niet echt bekend staan om een groot gevoel voor humor, en klimaatverandering een allesbehalve grappig onderwerp is. Toch slagen auteur Yoram Bauman (naar eigen zeggen ‘de eerste en enige stand-up econoom’ ter wereld) en tekenaar Grady Klein er met hun stripverhaal in een vrolijk boek over de opwarming van de aarde te maken. Dat is op zichzelf al een hele prestatie. Daarnaast weten ze ook nog eens op een eenvoudige en overzichtelijke manier de belangrijkste aspecten van dit complexe thema uit te leggen.

Als het klimaat altijd verandert waarom is de huidige verandering dan ineens de schuld van de mens, vragen Bauman en Klein zich in The Cartoon Introduction to Climate Change af. Voor het antwoord gaan ze heel ver terug. Ze vertellen over het ontstaan van het leven op aarde, de betekenis van de ijstijden, de ‘curve van Milankovitch’ ( hoe de aarde wiebelend om de zon draait), de koolstofcyclus, berekeningen door de Zweedse natuur- en scheikundige Svante Arrhenius van het broeikaseffect, metingen door Charles Keeling van de toename van kooldioxide in de atmosfeer, het gebruik van ‘de wetenschappelijke methode’ bij onderzoek naar een groot systeem als het klimaat.

Gezellig spookje

The Cartoon Introduction to Climate Change wordt nergens ingewikkeld, en in simpele grapjes worden de vaak lastige onderwerpen met een paar aangenaam rommelige (helaas zwart-wit) tekeningen en een beetje tekst uitgelegd. Neem de grote boosdoener kooldioxide (CO2). In deze klimaatgids is dat geen abstractie, maar een krullerig en gezellig spookje dat lachend de aarde verovert. De smeltende Noordpool wordt getoond in een prentbriefkaart met ‘Welkom op de poolcirkel’ en een schip genaamd Titanic 2.0 tussen een enkel verdwaald ijsbergje.

De gevaren voor de biodiversiteit blijken uit schilderijtjes van dieren die het moeilijk krijgen door het veranderende klimaat, zoals de ijsbeer (‘Albino nonvegetarianix’), en beestjes die juist welig tieren als het warmer wordt, zoals de mug (‘Annoying nevergoextictus’). Hoe de uitstoot van broeikassen tot nu toe wereldwijd is verdeeld, blijkt als ‘de rijke landen’ met vier disgenoten aan tafel gaan: China, India, de rest van Azië en de rest van de wereld. De rijken krijgen één taart en de vier anderen mogen samen een tweede taart verdelen.

Behalve de voor de hand liggende onderwerpen, komen ook verrassende thema’s aan de orde. Zo hebben Bauman en Klein geprobeerd uit te leggen wat ‘onzekerheid’ in het klimaatdebat betekent: een enorme machinerie waarin variatie in de activiteit van de zon, de koolstofcyclus, de oceaanstromingen, de smeltende permafrost, wolken, de concentratie van kleine deeltjes in de atmosfeer bij elkaar worden gegooid en eindigen in een computergrafiek die aangeeft dat het misschien drie graden warmer wordt, maar misschien ook wel vijf.

Zelfs de ‘tragedy of the commons’ (de tragiek van het publieke domein) krijgt een heel hoofdstuk. Terecht, want hierin bevindt zich de kern van de hele klimaatproblematiek. Wat van iedereen is, leggen Bauman en Klein uit, is eigenlijk van niemand. Het publieke domein kun je dus ruimschoots vervuilen, overbevissen en volpompen met broeikasgassen. Niemand is verantwoordelijk. Als de hond poept in onze eigen achtertuin ruimen we de rommel netjes op, maar als hij dat doet in het park, kijken we liever de andere kant op, in de schets van Bauman en Klein.

De opwarming van de aarde is volgens de een een klein gevaar, volgens de ander een existentiële bedreiging, schrijven de auteurs van de Cartoon Introduction to Climate Change. ‘Dit boek kan je helpen je eigen positie te bepalen’. Maar dat is niet helemaal waar. Want al wordt het verhaal vlotjes verteld en is er wel gestreefd naar een zekere neutraliteit, dat de auteurs klimaatverandering zien als een serieuze bedreiging is wel duidelijk. Dat mag, want hun argumenten zijn overtuigend genoeg. Dit geldt ook voor de oplossingen. Ze zijn gebaseerd op het principe dat de vervuiler betaalt. Of het nu is via individuele acties van burgers, dan wel emissiehandel (heerlijk dat dat zo simpel wordt uitgelegd) of een koolstofbelasting.

Dit is een stripboek voor volwassenen, maar ook voor kinderen. Het is daarom te hopen dat er een Nederlandse vertaling komt. Het maakt kinderen op een slimme manier wegwijs in een probleem waar zij de komende jaren niet gemakkelijk van verlost zullen worden.