Het gruwelijke verhaal van Abu Zubaydah ...

Het rapport over de martelpraktijken van de CIA was deze week groot nieuws. Wat voor verhalen kom je eigenlijk tegen als je alle 499 pagina’s helemaal leest?

Abu Zubaydah heeft twee ogen als hij op 28 maart 2002 in Pakistan gearresteerd wordt. Bij de arrestatie door Pakistaanse autoriteiten loopt Zubaydah drie schotwonden op. De Pakistanen dragen hem onmiddellijk over aan de Amerikanen, die Zubaydah het land uit vervoeren naar zijn eerste CIA-gevangenis. Zubaydah, ademend door een buisje, wordt kunstmatig in leven gehouden als de verhoren beginnen.

Het dinsdag gepresenteerde Senaatsrapport over de martelpraktijken van de CIA is de hele week groot in het nieuws. Hoe ziet het er eigenlijk uit? Hoe is het tot stand gekomen? En wat weten we nu over het leven van gevangenen in CIA-gevangenissen? Voor die laatste vraag komen we straks terug op Abu Zabaydah. Eerst het rapport.

Wat daar meteen aan opvalt, zijn de zwarte balken die talloze delen van de tekst verbergen. Je ziet ze op alle 499 pagina’s. Er is meer verborgen, want het document is slechts een samenvatting: de hele versie bestaat uit 6.700 pagina’s en bevat veel uitvoerige en extremere details over het martelprogramma van de CIA. Die blijven voorlopig geheim.

De CIA heeft er alles aan gedaan zo veel mogelijk informatie uit het rapport te halen. Maandenlang hebben medewerkers van de Amerikaanse inlichtingendienst de bevindingen van de Senaatscommissie tegengesproken. Ze eisten rectificaties en houden nog steeds vol dat er ernstige fouten staan in het rapport.

Terwijl het juist op documenten van de dienst zelf is gebaseerd. Vier jaar lang onderzocht een kleine groep mensen in opdracht van de Senaatscommissie meer dan zes miljoen pagina’s aan inlichtingenrapporten, cables, interne memo’s en mails, interviewtranscripten, contracten en andere documenten.

CIA-medewerkers kregen de onderzoekers niet te spreken. Dat had alles te maken met een tegelijkertijd lopend onderzoek van het ministerie van justitie naar de eerdere vernietiging van videotapes van verhoren door de CIA, waar medewerkers al aan meewerkten.

Van de informatie die het rapport wel haalde, is die in het tweede en derde van de zeven hoofdstukken het meest onthullend. Het tweede en grootste hoofdstuk bespreekt de uitvoering van het ‘detentions and interrogation program’ van de CIA. Daarom worden de martelmethodes tot in detail besproken. Het derde hoofdstuk gaat over het effect van die verhoren, dat dus nihil blijkt.

17 dagen, 83 keer gewaterboard

Terug naar Abu Zubaydah. Voor de Amerikanen is hij een ‘high valuable detainee’ als hij wordt opgepakt. Hij is hooggeplaatst Al-Qaeda-lid en zou belangrijke informatie hebben over de aanslagen 9/11 en over volgende terroristische aanslagen op de VS.

Zijn isoleercel in de CIA-gevangenis is wit, zonder ramen. Het enige licht komt van vier halogeenlampjes. Om hem een gevoel van hopeloosheid te geven, klinkt er luide rockmuziek. Zubaydah is naakt en wordt wakker gehouden. De bewakers dragen volledig zwarte uniformen met ondoorzichtige zwarte stofbrillen. Zubaydah wordt bijna constant ondervraagd.

Na drie maanden besluit de CIA Zubaydah te onderwerpen aan ‘geavanceerde verhoormethodes’. Voor die beginnen schrijft de CIA dat Zubaydah „gezien de geplande psychologische druktechnieken die gebruikt gaan worden (...) de rest van zijn leven nooit meer met anderen mag communiceren”.

Van 4 augustus (na 47 dagen van volledige isolatie) tot 23 augustus 2002 wordt Zubaydah gemarteld, bijna 24 uur per dag.

Om 11.50 uur komen bewakers zijn cel in, binden hem vast en trekken een zak over zijn hoofd. Dan tillen ze een kist de cel in: 53 centimeter breed, 76 centimeter diep en 76 centimeter hoog. Van de komende twintig dagen brengt Zubaydah 266 uur (11 dagen en 2 uur) door in de kist.

In de tijd buiten de kist wordt hij ‘gewaterboard’. Bewakers binden hem vast aan een bord, leggen een lap over zijn gezicht en gieten daar water over zodat Zubaydah het gevoel heeft dat hij verdrinkt. Na één sessie moet Zubaydah 2,5 uur lang hoesten en overgeven. Hij maakt spastische bewegingen. De laatste keer dat hij at is 10 uur geleden, toch komen er rijst en bonen naar buiten. Na een andere sessie raakt Zubaydah bewusteloos en komen er bubbels uit zijn mond.

Het wordt zelfs de CIA-medewerkers te veel. Sommigen huilen bij het zien van de martelingen, anderen moeten overgeven. Ze weigeren verder te gaan. Maar het hoofdkantoor van de CIA beveelt ze door te gaan.

Binnen zeventien dagen wordt Zubaydah zeker 83 keer gewaterboard.

Later wordt hij overgeplaatst naar andere CIA-detentiecentra en belandt hij in 2003 in Guantánamo Bay. Daar zit hij nog steeds gevangen, zonder proces. Zijn linkeroog is ergens in de tussentijd verloren gegaan.

De martelingen van Zubaydah hebben de CIA geen enkele informatie opgeleverd over een volgende terroristische aanslag in de Verenigde Staten – en alleen daarvoor waren de martelmethodes bedoeld.