Transparant zijn is zilver, zwijgen is goud

Ondanks eerdere beloften liet topman Jan Hommen gisteren veel vragen open bij de presentatie van het ‘transparantieverslag’.

Bestuursvoorzitter Jan Hommen van KPMG onderbrak eerder dit jaar zijn pensioen om het accountantskantoor te redden. Eerder loodste hij ING uit de crisis en was hij financieel directeur van Philips. Foto Hollandse Hoogte

In de hal van het hoofdkantoor van KPMG in Amstelveen staat een kerstboom met blauwe en gouden kerstballen. Geen gewone boom, maar een „KPMG Confidence Tree”, zo valt te lezen op het kerstbalvormige kartonnen bordje dat ook in de boom hangt. „Op alle KPMG-kantoren in Nederland staat deze kerstperiode een vertrouwensboom”.

Het accountantskantoor werkt hard aan het terugwinnen van vertrouwen, na een jaar van crisis. Grootste dieptepunten: een schikking met justitie wegens het verhullen van omkoping, verdenking van belastingfraude bij de bouw van het eigen hoofdkantoor en een zware onvoldoende van de toezichthouders op accountants.

Gisteren publiceerde KPMG zijn jaarverslag: financiële resultaten en een ‘transparantieverslag’ – een verantwoordingsdocument dat accountantskantoren verplicht publiceren. Zette KPMG dat transparantieverslag vorig jaar nog stilletjes online op oudjaarsdag, dit jaar pakt de firma het anders aan. Drie KPMG-bestuurders zaten gisteren klaar om persvragen te beantwoorden.

Een voortvarende aanpak, die past bij de strategie van topman Jan Hommen, de oude crisismanager van ING die KPMG nu moet helen. „Meer transparantie” is volgens hem dé manier om vertrouwen terug te winnen, zei hij eerder in deze krant. „Over alles.”

Een mysterieuze schikking

Echt openheid van zaken geven ‘over alles’, dat gaat natuurlijk niet. Dat doet geen enkel bedrijf. Begrijpelijk. Maar voor een organisatie die graag transparant wil zijn, wilden de bestuurders van KPMG – inclusief Hommen – gisteren wel erg veel dingen níét vertellen.

Hoeveel mensen zijn er bijvoorbeeld ontslagen omdat ze de crisis waar KPMG in belandde mede hebben veroorzaakt? Dat aantal weigeren de bestuurders te noemen. Vinden ze – om onduidelijke redenen – niet nodig.

Wel vertellen ze dat er twee partners zijn ontslagen omdat ze mede verantwoordelijk zijn voor de slechte beoordeling die KPMG kreeg van de toezichthouder op accountants. Zeven van de tien controles beoordeelde de toezichthouder dit najaar als „onvoldoende”. In die gevallen zette de accountant een handtekening onder een jaarrekening, terwijl hij niet kon weten of de informatie wel klopte.

Maar er zijn afgelopen jaar veel méér dan die twee partners verdwenen, zo blijkt uit jaarverslag. Er zijn nu nog 149 partners over. Achttien zijn er vertrokken. Een deel van hen is gewoon met pensioen gegaan, zegt Hommen. Maar er zijn er inderdaad meer dan twee ontslagen, zegt hij. Vragen over de verhouding blijven onbeantwoord.

En dan is er nog een mysterieuze schikking die KPMG afgelopen jaar trof, waar de bestuurders niks over kwijt willen. Het is bekend dat KPMG afgelopen jaar twee schikkingen trof: met justitie wegens het verhullen van omkoping en met de aandeelhouders van het door fraude getroffen Imtech, waarvan KPMG de accountant was.

Maar dat is niet alles, zo valt af te leiden uit het jaarverslag. En inderdaad, erkennen de bestuurders, er is dit jaar nog een derde schikking getroffen. Maar met wie, voor welk bedrag en waarom – dat willen ze niet zeggen. Dat heeft KPMG zo afgesproken met „de partij” waarmee de schikking is getroffen, verklaart Hommen.

Even later blijkt het te gaan om een schikking in de zaak rond de failliete slachterij Weyl, waarvan KPMG de accountant was. Maar pas nadat de aanwezige journalist van het Financieele Dagblad juist gokte.

Desondanks meer winst

De incidenten – Hommen: „gewoonweg te veel” – hebben ook invloed op de resultaten. Al dat schikken is duur. En KPMG houdt rekening met nog een nieuwe schikking, wegens vermeende belastingfraude bij de bouw van het eigen hoofdkantoor. In totaal verliest KPMG zo’n 21 miljoen euro door „bijzondere, eenmalige lasten”.

Geen onoverkomelijk bedrag, met een omzet van 595 miljoen euro. Maar het drukt wel op de winst, zegt KPMG. Al is die desondanks iets hoger uitgekomen dan vorig jaar, op 54 miljoen euro. De gemiddelde partnerbeloning steeg zelfs met 16 procent, naar 364.000 euro.

Hommen blijft voorlopig werken aan het terugwinnen van dat verloren vertrouwen, onder meer door de benoeming van externe toezichthouders en verbetering van de kwaliteit van hun werk: de controle van jaarrekeningen.

Wanneer hij klaar is en met pensioen kan, weet de 71-jarige topman nog niet. Eerder gaf Hommen aan dat hij „weinig tijd” heeft. Nu zegt hij alleen dat zijn contract een looptijd heeft van vier jaar. Natuurlijk heeft hij wel een béétje ideeën over hoe lang hij nog bezig denkt te zijn – „maar die deel ik alleen met mijn vrouw”.