Merkel zwengelt campagnemachine aan

De grootste partij van Duitsland kampt met onvrede over zwakke ministers en over migratie.

CDU-leider Angela Merkel( rechts) op het partijcongres in Keulen met kroonprinses Julia Klöckner. Foto AP

De regeringspartij SPD is bankroet. De natuurlijke partner van de christen-democratische CDU is nog steeds de liberale FDP, die van het nationale podium is verdwenen. En de combinatie Rood-Rood-Groen die nu aan de macht is gekomen in Thüringen zal uit alle macht worden tegengehouden op nationaal niveau.

Er zijn nog dertig maanden te gaan tot de volgende parlementsverkiezingen in Duitsland, maar bondskanselier Angela Merkel leek tijdens het CDU-partijcongres de afgelopen dagen al helemaal in de campagnemodus geschakeld.

In haar rede nam zij de wereld door zoals die volgens de CDU in elkaar zit. Dat is vooral sociaal-economisch: banen creëren, toekomst scheppen, innovatie. „Het gaat niet meer om het bouwen van het nieuwe model BMW, maar om wie de software daarvan ontwerpt.”

Duitsland als industrieland, als economische motor van Europa. als diplomatieke klusjesman tussen Moskou en Kiev: de duizend-en-één afgevaardigden in het grote congrescentrum van Keulen knikkebolden door de rede heen. Totdat Merkel plots in crescendo ging. Haar gebruikelijke jubelfrase over de Duitse hereniging koppelde ze onverhoeds aan de regeringscoalitie die vorige week in deelstaat Thüringen in het zadel is gekomen. De nieuwe premier, Bodo Ramelow, is van Die Linke, de erfgenaam van de communistische SED die van de voormalige DDR een ‘onrechtstaat’ maakte, zoals Merkel onlangs nog opmerkte. De SPD speelt in de Oost-Duitse bondsstaat tweede viool, net als op nationaal niveau in de coalitie met de CDU.

Meteen was de zaal klaarwakker

„Hoe klein wil de SPD zich eigenlijk maken?”, riep Merkel met gebalde vuisten, om vervolgens drie keer vast te stellen dat een partij die een brede volkspartij wil zijn zichzelf bankroet verklaart door te kiezen voor die ondergeschikte rol. De zaal was klaarwakker. Van deze taal houden de CDU-leden, van wie de meesten mentaal, politiek en cultureel ver van de SPD af staan.

Merkels uitbarsting wordt veroorzaakt door het feit dat de ministers van haar partij na een jaar regeren met ‘de rooien’ niet erg uit de verf zijn gekomen. De SPD plaatste bij wijze van reactie op de uitval van de cheffin een lijst van sociaal-democratische projecten op Twitter die wél zijn verwezenlijkt, van minimumloon tot de begrenzing van de huurprijzen.

Ook het feit dat de CDU maar in vier deelstaten meeregeert, zorgt voor frustratie. De Frankfurter Allgemeine Zeitung noemde haar in dit verband „dame zonder onderlijf”. Een andere reden voor Merkels ongebruikelijk felle aanval op de coalitiepartner is mogelijk de maatschappelijke onrust over de toegenomen immigratie uit islamitische landen, waar de nieuwe partij AfD met succes op inspeelt. De CDU is door met de SPD te regeren te links geworden, aldus een partijlid: „CDU-conservatieven zijn op zoek naar een nieuwe Heimat”. Verschillende sprekers pleitten voor een boerka-verbod, een suggestie die wijselijk naar een commissie werd doorverwezen.

Angela Merkels felheid viel goed bij het congres, dat na haar rede tien minuten applaudisseerde en haar met 96,7 procent van de stemmen herkoos als partijvoorzitter. Toch heersen in de CDU-gelederen gemengde gevoelens over de almacht van de leider. De leden realiseren zich dat de partij kwetsbaar is als zij is gereduceerd tot verkiezingsapparaat voor de bondskanselier.

Wellicht daarom ook liet het congres even zijn tanden zien: bij de verkiezing van de nieuwe leden van het presidium, het dagelijks bestuur van de partij, legde Merkels favoriet minister Hermann Gröhe (Volksgezondheid) het af tegen de rebellerend Bondsdaglid Jens Spahn, die maandag al een fiscale concessie had afgedwongen. Maar het verzet is symbolisch. Merkel blijft, zoals de Saksische premier Stanislaw Tillich het verwoordde, „de garantie voor gewonnen verkiezingen in 2017.”