Het is dus het Warmste. Jaar. Ooit.

De kans op een extreem warm jaar als 2014 is nu driehonderd keer groter dan een eeuw geleden. Dat komt door de klimaatverandering.

Een man geniet van een zomerse dag op de nieuwe Maasvlakte van Rotterdam. foto Peter de Krom / Hollandse Hoogte

Dit jaar was in Nederland het warmste jaar ooit. Ooit wil zeggen sinds het begin van de metingen. Die gaan terug tot 1706. Nog nooit bereikte de gemiddelde jaarlijkse temperatuur de waarde van 11,5 graden Celsius.

Het is een opzienbarend record, zeggen de onderzoekers bij het KNMI, want de temperatuur lag liefst 0,3 graden hoger dan het oude record, 11,2 graden, dat in de jaren 2006 en 2007 werd gehaald. De normale temperatuur bedraagt 10,1 graden. Het jaar is nog niet voorbij, maar veel veranderen zullen de cijfers niet. „Zelfs als het de komende twee weken kouder wordt, heeft dat weinig tot geen effect op het jaargemiddelde”, aldus het KNMI.

Er was geen hittegolf

De winter in 2014 was mild. In een deel van Nederland heeft het in het geheel niet gesneeuwd of gevroren. „Een unicum”, aldus het KNMI. Het voorjaar en de herfst waren „uitzonderlijk warm”. Bijna alle maanden waren warmer dan normaal.

Opvallend was niet alleen de hoge temperatuur in 2014, maar ook het uitblijven van uitschieters. Er was geen hittegolf. Er waren niet veel zomerse dagen waarop het warmer dan 25 graden werd. Het was simpelweg een jaar waarin het doorgaans iets warmer was dan normaal.

Er zijn twee oorzaken voor het warme weer van 2014. De eerste oorzaak is de klimaatverandering. Het is de afgelopen eeuw 1,6 graden Celsius warmer geworden in Nederland. „Dat komt door de opwarming van de aarde en die wordt weer veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen”, zegt klimaatonderzoeker Geert Jan van Oldenborgh van het KNMI. Bovenop die min of meer structurele stijging van de gemiddelde temperatuur zijn de jaarlijkse „fluctuaties” mogelijk. De fluctuatie bedroeg afgelopen jaar 1,1 graden en dat is de tweede oorzaak. „Deze werd veroorzaakt doordat er vooral in het voorjaar en najaar vaak een zuidenwind stond. Dat is puur toeval, voor zover we nu kunnen vaststellen.”

Zo kan het gebeuren dat Nederland in 2014 in totaal liefst 2,7 graden Celsius warmer is geweest dan een gemiddeld jaar honderd jaar geleden. Toevallige fluctuaties in het weer kunnen zich altijd voordoen, legt Van Oldenborgh uit. „Maar zonder klimaatverandering is het heel moeilijk om tot zulke hoge gemiddelde temperaturen te komen. Daarom is de kans op een extreem warm jaar als 2014 tegenwoordig minstens driehonderd keer groter dan een eeuw geleden.”

Sneller dan andere landen

Een veranderend klimaat kenmerkt zich doorgaans door meer perioden van extreme droogte en regenbuien. Maar het enige kenmerkende was in Nederland een hevige stortbui op 28 juli. Toen viel lokaal 130 millimeter. De kans dat ergens in Nederland zo’n hevige stortbui valt, is één keer in de tien jaar, twee keer zo veel als vijftig jaar geleden. „We gaan toe naar het soort buien dat nu in Zuid-Frankrijk valt”, zegt Van Oldenborgh.

De temperatuur in Nederland stijgt harder dan de gemiddelde temperatuur over de hele wereld. Volgens de klimaatmodellen gaat die stijging anderhalf keer sneller, en volgens de waarnemingen van de afgelopen jaren zelfs twee keer sneller dan de mondiale stijging. Van Oldenborgh: „We weten nog niet waar dat aan ligt, het kan toeval zijn maar ook een gevolg van onvolledigheden in de klimaatmodellen.”