Wordt de hulp nu vergoed of niet?

Dantumadeel had een echtpaar niet de vergoeding voor schoonmaakhulp mogen onthouden, zegt de rechter.

Vergoeding voor de huishoudelijke hulp mag niet zomaar worden geschrapt. Foto Hollandse Hoogte

Goed nieuws gisteren voor een bejaard echtpaar uit het Friese Dantumadeel. Het stel – hij is 88 jaar en slechtziend, zij 89 en reumatisch – houdt ook in 2015 recht op zeven uur schoonmaakhulp per week, betaald door de gemeente. Dat heeft de rechtbank Noord-Nederland gisteren besloten. De rechter floot hiermee de gemeente terug. Die had eerder dit najaar aangekondigd de schoonmaakhulp per 1 januari 2015 voor iedereen te zullen schrappen – een gevolg van een rijksbezuiniging op de huishoudelijke hulp van 40 procent.

Er zijn zeker tientallen gemeenten die, net als Dantumadeel, hebben aangekondigd de schoonmaakhulp per 2015 integraal te zullen schrappen. Deze uitspraak heeft dan ook verstrekkende gevolgen, aldus koepelorganisatie voor gehandicapten en chronisch zieken Ieder(in), die met het echtpaar de zaak had aangespannen.

1 Wat heeft de rechter bepaald?

Dantumadeel heeft met het integraal schrappen van de schoonmaakhulp volgens de rechter een voorbarig en ondoordacht besluit genomen. Voorbarig omdat er, sec gezien, geen wettelijke grond voor is. Het besluit is namelijk genomen in 2014, dus onder de huidige, ‘oude’ Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Die staat het schrappen van schoonmaakhulp pas toe als de persoonlijke situatie van de ‘cliënt’ is verbeterd. Daar is geen sprake van: de gezondheid van het echtpaar is verslechterd. Het besluit is bovendien ondoordacht: Dantumadeel heeft zich niet verdiept in de persoonlijke situatie van het echtpaar. Het heeft de hulp ‘zomaar’ willen schrappen. Dat mag niet, zegt de rechter.

2 Wat gaat Dantumadeel doen?

Het echtpaar mag ergens „in de komende weken” de deur opendoen voor een ambtenaar, die langskomt voor het zogeheten ‘keukentafelgesprek’. Gevraagd zal worden of het stel zelf kan schoonmaken. Zo nee, of er familie is die kan helpen. Zo nee, of ze het zelf kunnen betalen. „En is ook daarop het antwoord nee”, zegt wethouder Roelof Bos (Zorg, CDA), „dan zullen we de hulp uiteraard vergoeden”.

Daar blijft het niet bij. Naast dit echtpaar zijn er in de gemeente nog eens vijfhonderd inwoners die dit najaar bericht hebben gekregen over het schrappen van hun schoonmaakhulp. „De besluiten over die mensen zullen we nog eens tegen het licht houden”, aldus Bos. Er volgen de komende weken, tot in 2015, dus honderden keukentafelgesprekken in Dantumadeel.

Dit betekent niet dat al deze mensen ook in 2015 hun schoonmaakhulp vergoed krijgen. De wmo-‘nieuwe stijl’ is strenger dan ooit.

3 Wat betekent de uitspraak voor hulpbehoevenden in andere gemeenten?

Enkele tienduizenden Nederlanders hebben dit najaar te horen gekregen dat hun gemeente de schoonmaakhulp in 2015 niet langer zal betalen. Die burgers mogen nu tóch weer hopen op een vergoeding in 2015. Dat wil zeggen: de kans is groter geworden dat er in die gemeenten de komende weken alsnog ambtenaren aan de keukentafel zullen aanschuiven, net als in Dantumadeel zal gebeuren. Immers, gemeenten die géén keukentafelgesprek voeren, lopen sinds gisteren een reëel risico dat burgers een rechtszaak zullen aanspannen die voor de gemeente ongunstig kan uitpakken. Matthijs Vermaat, advocaat van het echtpaar: „Gemeenten zullen de conclusie moeten trekken dat ze hun beleid moeten aanpassen.”

Een kanttekening: de kwestie is juridisch complex. De rechter heeft het beleid in louter één gemeente veroordeeld op basis van de oude Wmo. Er zijn veel gemeenten waar het schrappen van de huishoudelijke hulp er nét anders uitziet. Neem De Bilt. Die gemeente schrapt, anders dan Dantumadeel, de hulp ‘pas’ vanaf 1 april. Bovendien, zegt wethouder Anne Brommersma (Zorg, GroenLinks), het echte besluit „nemen we pas in 2015” – als de nieuwe Wmo van kracht is. Brommersma maakt zich dus niet direct zorgen. De PvdA in De Bilt, oppositiepartij, denkt daar anders over en vraagt een debat aan. „Het schrappen van de hulp was paniekvoetbal”, zegt PvdA-fractieleider Krischan Hagedoorn. „En na de ze uitspraak zou ik als college opnieuw in paniek zijn.”

Dus misschien nog wel het belangrijkste gevolg van de uitspraak is dit: onzekerheid over de betekenis ervan in de eigen gemeente. Koepelorganisatie Ieder(in) zinspeelt al op nieuwe rechtszaken. „We gaande gemeenten goed volgen.”