Van Europa mag je wél zelf een arts kiezen

Minister Schippers wil verzekeraars de mogelijkheid bieden de vrije artsenkeuze aan banden te leggen. Volgens Koen Mous en Steef Verheijen is dat in strijd met Europese regelgeving.

Minister Schippers wil zorgverzekeraars de mogelijkheid bieden om de vrije artsenkeuze aan banden te leggen. De verzekerden met een zogenaamde naturapolis mogen dan alleen naar een arts die een contract heeft met de zorgverzekeraar. Als de verzekerde naar een andere arts wil, moet hij de rekening zelf betalen.

De vraag is of dit wel strookt met de rechten die patiënten op grond van het Europese recht hebben. Buitenlandse artsen hebben bijvoorbeeld (meestal) geen contract met Nederlandse zorgverzekeraars. Schippers’ voorstel zou betekenen dat veel behandelingen in het buitenland niet meer worden vergoed. Dat lijkt in strijd met het vrije verkeer van diensten in EU-verband.

De Eerste Kamer debatteert nu over de vrije artsenkeuze en zal op 16 december voor of tegen stemmen. De Raad van State, de onafhankelijk adviseur van de regering over wetgeving, heeft zich kortgeleden uitgelaten over de houdbaarheid van het voorstel in de Europese regelgeving. De Raad stelt dat het voorstel ‘in grote lijnen’ ‘lijkt’ aan te sluiten bij het Europese recht. Volgens de Raad is wel ‘onduidelijk’ hoe het voorstel zich verhoudt tot het Europese recht als het gaat om zogeheten tweedelijns extramurale zorg.

Hieronder valt bijvoorbeeld poliklinische ziekenhuiszorg als het verblijf minder dan 24 uur duurt. Door te spreken over ‘onduidelijk’ laat de Raad al doorschemeren dat hij er niet geheel van overtuigd is dat het wetsvoorstel volledig in lijn is met het Europese recht.

Doordat de Raad de conclusies relatief vaag heeft gehouden, wordt ten onrechte uit het advies afgeleid dat het voorstel in lijn zou zijn met het Europese recht. Deze conclusies zijn onjuist en laten zien dat de Raad in stelliger bewoordingen had moeten concluderen dat Schippers’ voorstel de Europees-rechtelijke toets niet kan doorstaan. Er kan slechts worden gegist naar het antwoord op de vraag waarom de Raad zijn conclusies zo vaag heeft geformuleerd dat de indruk gewekt wordt dat het voorstel door de beugel kan. Hopelijk heeft de Eerste Kamer oog voor deze belangrijke kanttekening bij de mediaberichten over het advies van de Raad van State. Wat ons betreft zouden senatoren op basis van het advies niet gerustgesteld moeten zijn dat het wetsvoorstel daadwerkelijk EU-proof is.

Om Europees-rechtelijke bezwaren te omzeilen kan Schippers ervoor kiezen de nieuwe wetgeving alleen van toepassing te laten zijn op Nederlandse zorgaanbieders. In dat geval is er geen strijd met het vrije verkeer van diensten. De consequentie zou echter zijn dat Nederlandse zorgaanbieders achtergesteld worden ten opzichte van buitenlandse. Laat dat in 2006 nu juist de reden zijn reden geweest voor de introductie van het recht op vrije artsenkeuze in de Zorgverzekeringswet. Wie de geschiedenis niet kent, is gedoemd haar te herhalen.