U houdt van klassiekers? Dit zijn onze 50 mooiste romans uit de wereldliteratuur

Kansas City Public Library

In 2014 bleken Nederlandse uitgevers niet alleen te gokken op de ‘herontdekte klassieker’ á la Stoner. De échte klassieker blijft natuurlijk ook in trek. Dit is onze lijst met de mooiste 50 romans (ja, Johan Huizinga staat er ook tussen) uit zowel de Nederlandse als de wereldliteratuur.

Dat klassiekers nog steeds interessant worden bevonden door Nederlandse uitgevers bleek dit jaar wel door nieuwe initiatieven van uitgeverijen als De Bezige Bij. Zo geeft de uitgeverij, ter ere van hun 70ste verjaardag, nieuwe edities uit van klassiekers van Virginia Woolf, Hugo Claus en Raymond Queneau. En voor hun ‘Schatkamer-reeks’ publiceerde uitgeverij Meulenhoff al boeken van Julio Cortázar en John Fante.

Wel blijven veel uitgeverijen hun hoop vestigen op die ‘herontdekte klassiekers’. Zoals ook Lebowksi, de uitgeverij die met veel succes Stoner opnieuw uitgaf. De uitgeverij begint volgend jaar, met 60 Nederlandse boekhandels, een zogenaamde ‘Book of the Month’-club die volledig gericht is op literaire herontdekkingen.

Hieronder onze 50 meest favoriete en redelijk recent vertaalde klassiekers uit de Nederlandse en Westerse literatuur. De lijst verscheen bijna in zijn geheel in 2011 in het artikel over onze boekhandelsenquête, zie: ‘Boekhandelaars: zoek de brede rug’.

Het is een lijst waar u ongetwijfeld hiaten in ziet. Laat ons dat vooral weten door op deze blog te reageren. Het is overigens geen ‘hiërarchisch’ lijstje. Wij vinden plek 1 niet mooier of beter dan het boek op plek 48. U mag dat uiteraard wél vinden.

De 50 beste romans uit de wereldliteratuur

1. Oorlog en vrede (1869) - Leo Tolstoj


Epos over de Napoleontische oorlog is in feite een aanklacht tegen mensen die overal een plot in zien. Mooi afgeronde verhalen, zo laat Oorlog en vrede zien, komen in de werkelijkheid zelden voor.

2. Hersenschimmen (1984) - J. Bernlef


Dé grote, taboedoorbrekende dementieroman van de in 2012 overleden schrijver Bernlef, pseudoniem van Hendrik Jan Marsman, waarin de schrijver via hoofdpersoon Maarten Klein een fenomenaal inzicht geeft in de binnenwereld van de stoornis.

3. De verhalen - Isaak Babel


Geweld als de gewoonste zaak ter wereld is wat oprijst uit de verhalen Russsisch-Joodse schrijver Isaak Babel. Centraal staat het uitroeien van een harmonieuze wereld door aanhangers van een onmenselijke ideologie.

4. Publieke werken (1999)- Thomas Rosenboom


Historische roman die zich afspeelt rond 1890 en pendelt tussen de Drentse plaggenhutten en het nieuw te bouwen Victoria-hotel te Amsterdam. Rosenboom won er zijn tweede Libris Literatuurprijs (2000) mee.

5. Max Havelaar (1860) - Multatuli


Het is geen roman, het is een aanklacht. Het beroemde motto van Multatuli’s (Eduard Douwes Dekker) meesterwerk over de misstanden op Java dat in 1859 op een Brusselse zolderkamer werd geschreven en een jaar later gepubliceerd.

6. Dode zielen (1842) - Nikolaj Gogol


Schelmenroman over het Russische 19de-eeuwse provincieleven bezien door de ogen van hoofdpersoon Pavel Ivanovitsj Tsjitsjikov.

7. De avonden (1948) - Gerard Reve


Debuutroman over tien dagen uit het leven van de 23-jarige kantoorklerk en ‘kleine zenuwlijder’ Frits van Egters. ‘Het boek is buitengewoon eentonig’, schreef W.F. Hermans in een brief aan Reve, ‘maar ik heb mij geen ogenblik verveeld’.

8. Het stenen bruidsbed (1959) - Harry Mulisch


Hoofdpersoon Norman Corinth, een Amerikaanse tandarts, wordt door een congres in Dresden geconfronteerd met zijn aandeel in het bombardement op de Duitse stad, in februari 1945.

9. De welwillenden (2006) - Jonathan Littell


Met Prix Goncourt (2006) bekroonde roman waarin de gruweldaden in de Tweede Wereldoorlog en aan het oostfront worden bezien vanuit de ogen van de gecultiveerde SS-officier Maximilien Aue.

10. De donkere kamer van Damokles (1958) - Willem Frederik Hermans


Verzetsroman over de schuchtere Voorschotense sigarenverkoper Henri Osewoudt die door de mysterieuze Dorbeck in de Tweede Wereldoorlog betrokken raakt bij Hollandse verzetsactiviteiten.

11. Honderd jaar eenzaamheid (1967) - Gabriel García Márquez


Het boek waarmee het dit jaar overleden mondiale literaire icoon Gabriel García Márquez, aan de hand van de geschiedenis van de familie Buendia, een scherp beeld geeft van een Zuid-Amerikaans continent vol onrecht, opstanden en mysterieuze schoonheid.

12. De goddelijke komedie (eerste helft 14de eeuw)- Dante Alighieri


Reis in dichtvorm waarin de Florentijnse dichter Dante aan de hand van de Romeinse dichter Vergilius door hel, louteringsberg en hemel reist op zoek naar zijn geliefde Beatrice.

13. Misdaad en straf (1866) - F.M. Dostojevski


Omgekeerde detective waarin de lezer deelgenoot wordt van de wroeging van de Russische student Rodion Raskolnikov, die in het 19de-eeuwse Sint Petersburg in een woede uitbarsting een oude woekeraarster met een bijl om het leven brengt.

14. Alice in Wonderland (1865) - Lewis Carroll


Jeugdboek van de Engelse wiskundige Charles Lutwidge Dodgson over het Engelse meisje Alice die, verveeld door het plaatjes- en dialogenarme boek van haar oudere zus, in een droomwereld terechtkomt als ze een konijn met horloge een hol in volgt.

15. Lolita (1955) - Vladimir Nabokov


Controversiële roman, deels een roadnovel, van de Russisch-Amerikaanse Nabokov over literatuurwetenschapper Humbert Humbert die met zijn hospita trouwt om dichter bij haar 12-jarige dochter te komen.

16. Kaas (1933) - Willem Elsschot


Roman over Frans Laarmans, klerk bij een scheepstimmerwerf in Antwerpen, die een prestigieuze en vooral goedbetaalde baan aangeboden krijgt als groothandelaar in Nederlandse kaas (Edammer).

17. Het woud der verwachting (1949) - Hella S. Haasse


Historische roman van de in 2011 overleden Hella S. Haasse over het leven van Charles van Orléans: de middeleeuwse hertog die strijd voerde met de Bourgondiërs maar ook met Engeland, tijdens de Honderdjarige Oorlog.

18. Lof der Zotheid (1512) - Desiderius Erasmus


Satire waarin humanist Erasmus bij monde van de Zotheid menselijke en kerkelijke dwaasheden aan de kaak stelt.

19. Madame Bovary (1856) - Gustave Flaubert


Overspelroman over de doodongelukkige Emma Bovary die haar saaie provenciale leven huwelijk met man Charles ontvlucht door vreemd te gaan.

20. De uitvreter (1918) - Nescio


Kort verhaal over uitvreter Japi, geschreven door de Amsterdamse zakenman J.H.F. Grönloh en in 1911 verschenen in literair tijdschrift De Gids. Beroemd zijn Japi’s woorden: ‘Ik ben niks en ik doe niks. Eigenlijk doe ik nog veel te veel. Ik ben bezig te versterven.’

21. Don Quichot (1605) - Miguel de Cervantes


Avonturenroman over de Spaanse edelman Don Quichot van La Mancha die, gek geworden door het lezen van teveel ridderromannetjes, tegen onrecht en windmolens vecht.

22. Blauwe maandagen (1994) - Arnon Grunberg


Autobiografische debuut- en doorbraakroman waarin Grunberg worstelt met een bordsmijtende om liefde schreeuwende moeder die Auschwitz overleefde.

23. Moby-Dick (1851) - Herman Melville


Wraakroman, geschreven vanuit het perspectief van de Amerikaanse negentiende-eeuwse fictieve walvisvaarder Ishmael, over de dolgedraaide kapitein Ahab die wraak zoekt op de witte potvis die zijn been eraf heeft gebeten.

24. Karakter (1938) Ferdinand Bordewijk


Vader-zoonroman waarin de onwettige zoon van dienstmeisje Jacoba Katadreuffe en deurwaarder Dreverhaven met zijn vader en met zichzelf worstelt.

25. Turks fruit (1969) - Jan Wolkers


Liefdesroman over de relatie van de naamloze verteller met de uit Alkmaar afkomstige vrouw Olga.

26. De Toverberg (1924) - Thomas Mann


Roman over de ontvankelijke Hans Castorp die vanuit Hamburg de reis maakt naar zijn neef Joachim die herstelt van een longaandoening in een sanatorium in het Zwitserse Davos. Castorp heeft als voornemen drie weken te blijven, maar wordt zelf ‘ziek, en blijft uiteindelijk zeven jaar.

27. Het verdriet van België (1983) - Hugo Claus


Claus’ meedogenloze afrekening met de Vlaamse hypocrisie en de katholieke kleinburgerlijkheid die hij zelf ervaren had, hoewel de Vlaamse auteur nooit heeft willen toegeven dat het werk autobiografisch was.

28. Woeste hoogten (1847) - Emily Brontë


Wraakroman en enige roman van Emily Brontë over de mysterieuze vondeling Heathcliff die, vernederd door een geliefde, wraak neemt om de mensen die tussen hem en zijn geliefde zijn in komen te staan.

29. Eline Vere (1889)- Louis Couperus


Debuutroman van Louis Couperus over de eenzame 23-jarige Eline Vere die ten onder gaat aan de grauwe werkelijkheid omdat haar romantische fantasieën onhoudbaar blijken.

30. Mei (1889) - Herman Gorter


Beroemdste gedicht en poëtische ode aan de Nederlandse natuur van ‘gevoelsdichter’ Gorter die opent met ‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid.’ Gorter wilde via de mythische wereld met goden en godinnen de sensaties tot uitdrukking brengen die de werkelijkheid bij hem opriep.

31. De gedaanteverwisseling (1915) - Franz Kafka


Novelle over de wonderlijke metamorfose van hoofdpersoon Gregor Samsa, een verkoper, die op een ochtend wakker wordt om tot de ontdekking te komen dat hij in een levensgrote kever is veranderd.

32. 1984 (1949) - George Orwell


Dystopische roman (‘Big Brother is watching you’) over Winston Smith die uitgroeit tot een dissident in de totalitaire maatschappij van Oceanië anno 1984.

33. Dood op krediet (1936) - Louis Ferdinand Céline


Vier jaar na zijn met de Prix Goncourt bekroonde WOI-roman Reis naar het eind van de nacht verscheen Dood op krediet, Célines portret van het vooroorlogse Frankrijk, de kleine burgerij: het Frankrijk van de Dreyfus-affaire

34. Herfsttij der Middeleeuwen (1919) - Johan Huizinga


Eerste en bekendste boek waarin historicus Johan Huizinga betoogt dat de realistische, decoratieve kunst en literatuur uit de laatmiddeleeuwse periode uit angst, en niet uit cultureel vertrouwen, voortkwam.

35. Kees de jongen (1923) - Theo Thijssen


Bekendste boek van Thijssen over de optimistische schoenenverkoperszoon Kees Bakels die, in ‘zwembadpas’, dromerig door het 19de-eeuwse Amsterdam loopt.

36. Bekentenissen van Zeno (1923) - Italo Svevo


Modernistische roman vol overpeinzingen van hoofdpersoon Emilio die worstelt met zijn seksuele aanvechtingen die hij ervaart als een ‘ziekte’ waarvan hij hoognodig moet ‘genezen’.

37. Hart der duisternis (1902) - Joseph Conrad


Koloniale roman, basis voor Francis Ford Coppola’s Vietnamfilm Apocalyps Now, over een moeizame tocht stroomopwaarts over de Kongo en door niet in kaart gebrachte ‘donkere’ binnenlanden van Afrika ten tijde van het imperialisme.

38. Het boek der rusteloosheid (1982) - Fernando Pessoa


‘Biografie zonder feiten, [...] levensverhaal zonder leven’ van de hulpboekhouder Bernardo Soares, een semi-heteroniem van de Portugese schrijver-dichter Fernando Pessoa. Hij was een man die wel verlangde te leven, maar daar toch ook voor terugschrok.

39. Het Bureau (1996-2000) - J.J. Voskuil


Zevendelige ‘soap voor intellectuelen’ gevuld met minutieuze beschrijvingen van de dagelijkse gang van zaken op een bureau dat gebaseerd is op het Meertens Instituut, waar Voskuil tussen 1957 en 1987 werkte. Het bureau werd eind jaren negentig een literaire rage en zorgde voor een ‘Voskuilgekte’.

40. De kant van Swann (1913) - Marcel Proust


Eerste deel uit de zevendelige romancyclus ‘Op zoek naar de verloren tijd’ (1913-1923) waarin een in lindebloesemthee gedoopt koekje (een madeleine) het ‘onwillekeurige geheugen’ in gang zet van ik-persoon Marcel.

41. De pest (1947) - Albert Camus


Psychologische en filosofische roman over de gevolgen van een pestuitbraak in de Algerijnse stad Oran. Tien jaar na het verschijnen van zijn roman won Camus de Nobelprijs voor de literatuur.

42. Advocaat van de hanen (1990) - A.F.Th. van der Heijden


Deel vier van Van der Heijdens romamcyclus ‘De tandeloze tijd’ met een bijrol voor de hoofdrolspeler uit die cyclus: Albert Egberts. De roman draait om Egberts’ voormalig advocaat Ernst Quispel die door een voorval in een gevangenis aan gewetenswroeging lijdt.

43. Mystiek lichaam (1986) - Frans Kellendonk


Vader-zoon roman in drie delen over de familie Gijselhart die over de periode van een jaar gevolgd wordt. Roman waarin Kellendonk vorm probeert te geven aan zijn wankele godsgeloof, iets wat hij omschreef als ‘oprecht veinzen’. In een essay schreef Kellendonk: ‘Ik heb in het hart van de schepping een leemte ontdekt waar God, als hij bestaat, mooi in zou passen’

44. De Kartuize van Parma (1839) - Stendhal


Roman waarin een Franse luitenant terugdenkt aan het hartelijke ontvangst van het Napoleontische leger in Noord-Italië, in 1796. Door Arnon Grunberg, die met een stichting in 2003 een nieuwe vertaling van deze roman mogelijk maakt, “een van de meest romantische boeken die ik ken en een van de interessantste boeken over verveling”.

45. De duivelsverzen (1988) - Salman Rushdie


Immigratieroman die Rushdie, door het neerzetten van een feilbare Mohammed, een Fatwa opleverde van de Iraanse Ayatollah Ruhollah Khomeini en hem dwong jarenlang ondergronds te leven. Roman opent spectaculair met de ontploffing van een gekaapt vliegtuig boven Zuid-Engeland.

46. De blikken trommel (1959) - Günter Grass


Eerste deel uit de zogenaamde ‘Danziger Trilogie’ waarin het intelligente ‘kind’ (hij weigert sinds zijn derde verjaardag te groeien) Oskar Matzerath met een trommel door Polen en Duitsland van rond de Tweede Wereldoorlog reist.

47. Van den koele meren des doods (1900) - Frederik van Eeden


Roman van schrijver-psychiater Frederik van Eeden over Hedwig Marka de Fontayne die ondanks vele tegenslagen - en tegen de natuur van de naturalistische roman - niet helemaal ten onder gaat.

48. De Kapellekensbaan (1953) - Louis Paul Boon


Controversiële roman van de Vlaamse Nobelprijskandidaat over burgermeisje Ondine die tevergeefs probeert te ontsnappen uit het grauwe fabrieksstadje Aalst.

49.

De kellner en de levenden (1949) - Simon Vestdijk


Theologisch gedachte-experiment van de schrijver die ‘sneller schreef dan God’. Het boek volgt twaald onschuldige flatbewoners die gevangen worden gezet en onder dreiging van vreselijke martelingen worden gevraagd het leven te vervloeken.

50. Ulysses (1922) - James Joyce


Lange, associatieve stadswandeling door het Dublin van 16 juni 1904 door advertentieverkoper Leopold Bloom. Mede door het laatste hoofdstuk in dit volgens The Guardian een van de minst uitgelezen klassiekers uit de wereldliteratuur - een erotische monoloog van Blooms vrouw Molly - bleef dit invloedrijke werk jaren na publicatie verboden in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten.

m.m.v. Pieter Steinz