Een ik-tunnel

81 procent van de Nederlanders heeft nog nooit van Big Data gehoord. Dat blijkt uit het onderzoeksrapport dat de Nationale Denktank maandag presenteerde. Wie tot de 19 procent hoort, kan de volgende zin overslaan:

‘Big Data is de enorme toename van de mogelijkheden om data te genereren, delen, combineren en analyseren, die leidt tot nieuwe inzichten en een nieuwe manier van redeneren.’

Big Data zorgt er onder meer voor dat Googlehits en internetreclames op je surfgedrag worden aangepast. Dat kan heel handig zijn. Maar ik vrees voor een identiteitssluis, een ik-tunnel. Deze toegespitste advertenties en gepersonaliseerde informatie betekenen namelijk dat je nooit meer iets vindt wat buiten je eigen straatje ligt.

Identiteit vormt zich aan de hand van voorbeelden. Misschien dat de mens muzikaal geboren wordt, maar geen baby popt de wereld in met de wens om viool te spelen. Het kind moet de viool eerst tegenkomen. De context creëert het individu. Maar wat als het individu zijn eigen context creëert? Dan word je je eigen voorbeeld. Je leidt jezelf achter jezelf aan. Een surfende self-fulfilling prophecy.

De DenkTank biedt een leuke manier om te kijken in welke identiteitssluis je bent vastgedraaid. Via hackjehokje.org kun je internetten door de ogen van een ander. Dan zie je: een objectieve Google search bestaat niet. Natuurlijk is de grootschalige opslag en distributie van informatie ook voordelig. Onlangs ging ik met de trein richting Eindhoven. Voor ik instapte vroeg ik de conducteur hoe laat we zouden aankomen.

„Ik heb geen glazen bol, mevrouw”, zei hij. Eenmaal in de trein hing er voor mij en achter mij een digitaal bord waarop iedere tussenstop en aankomsttijd – inclusief vertraging – nauwkeurig werd aangekondigd.

Een glazen bol hoort bij het moderne leven.

Maar hoe transparant kunnen we worden voor het ons stoort? De Albert Heijn vraagt of je je bonuskaart wil registreren. Het hoeft niet, maar ze benadrukken ook dat je hierdoor wel het een en ander mist. De mooiste aanbiedingen gaan aan jou voorbij. En zo ontstaat er misschien wel een nieuw soort klassenmaatschappij. Niet met een kloof tussen arm en rijk, maar met een kloof tussen ‘de geheimen’ en ‘de openbaren’. De aanbiedingen van de AH bonus zijn immers voor iedereen beschikbaar; je krijgt de korting niet vanwege financiële status; wat je inlevert is privacy. ‘De openbaren’ zullen ‘de geheimen’ proberen te verleiden; ze spiegelen hen een gemakkelijker, goedkoper leven voor.

Hetzelfde geldt voor sociale media. Natuurlijk staat het vrij om er niet aan mee te doen. Maar je mist wat. Zeker in een land waar ‘gezellig meedoen’ traditie is.

Onwetendheid is heerlijk, zolang je er samen in verkeert. In dat opzicht is 81 procent een geruststellend percentage.