Roep om vervolging martelen VS

Kans op juridische en politieke consequenties in VS en in medeplichtige landen is erg klein.

Militaire politie op de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay draagt een gevangene naar de verhoorkamer. De foto is van februari 2002, vlak na het begin van het omstreden CIA-verhoorprogramma. Foto Reuters

„Een vlek op de Amerikaanse geschiedenis”, noemde senator Dianne Feinstein gisteren de martelpraktijken van de CIA tussen 2001 en 2009. De lang verbeide, gedeeltelijke publicatie van het onderzoek van de Inlichtingencommissie van de Amerikaanse Senaat zond gisteren een schok door Washington en de rest van de wereld. Maar de kans dat de extreme verhoortechnieken, die nu ook in dit gedetailleerde rapport als marteling bestempeld zijn, juridische gevolgen zullen hebben is bijzonder klein.

Meteen klonk gisteren bij de VN en mensenrechtenorganisaties de roep om vervolging. De speciale VN-rapporteur voor mensenrechten en contraterreur Ben Emmerson benadrukte dat de daders en bedenkers van de martelpraktijken niet aan vervolging mogen ontkomen. „Het feit dat het beleid dat in dit rapport onthuld wordt tot op een hoog niveau in de Amerikaanse regering is goedgekeurd, is op geen enkele manier een excuus.”

De kans dat de daders binnenslands vervolgd zullen worden is bij de huidige politieke verhoudingen nihil. Ook internationaal is de kans op vervolging klein. Daders en bedenkers van het programma kunnen bijvoorbeeld niet aangeklaagd worden bij het Internationaal Strafhof in Den Haag, omdat de VS dit niet erkennen.

Andrea Prasow, onderdirecteur van Human Rights Watch in Washington riep daarom gisteren de 156 landen die de VN Conventie tegen Martelen ondertekend hebben op, CIA’ers aan te klagen als ze op hun grondgebied komen: „Andere landen hebben alle benodigde informatie om universele rechtspraak te laten plaatsvinden.”

Maar ook dit lijkt niet heel realistisch. De CIA maakte voor de martelpraktijken gebruik van een wereldwijd net van ‘black sites’. Deze clandestiene cellencomplexen waren gevestigd op bases in andere landen, soms tegen betaling. Een van die landen was Polen. De Poolse premier Ewa Kopacz zei gisteren na een telefoontje van het Witte Huis dat het rapport niet zal leiden tot een verslechtering van de relatie met de VS.

In Europa gaan wel stemmen op om een soortgelijk onderzoek te doen naar de medeplichtigheid van Europese landen aan de martelpraktijken. „Het aanhoudende zwijgen van de lidstaten van de EU hierover is een schande”, zei EU-parlementariër Sophie in ’t Veld (D66) gisteren.

Lees ook in NRC Handelsblad: VS laten donkere periode uit ‘war on terror’ vooralsnog onbestraft