Ontzamelplan Wereldmuseum ongeldig

Het Wereldmuseum wilde 23.000 objecten wegdoen. Maar de gemeente heeft dat plan geblokkeerd.

Het Wereldmuseum in Rotterdam mag niet ontzamelen, oordeelt een onafhankelijke commissie die de gemeente had ingesteld om het ‘ontzamelplan’ van het museum te beoordelen. Museumdirecteur Stanley Bremer wilde 23.000 objecten verkopen, 19 procent van de collectie. Daarmee wilde hij een deel van de bezuinigingen op de subsidie compenseren.

1 Waarom mag het Wereldmuseum van de commissie geen museumstukken wegdoen?

Het ging niet alleen om ‘bulk’, zoals speren of andere voorwerpen waarvan het museum een heleboel soortgelijke exemplaren heeft, maar er zaten ook waardevolle en unieke objecten tussen. Het museum heeft volgens de toetsingscommissie niet goed verantwoord waarom het die wil verkopen. De ontzamelplannen passen ook niet in de strategie die Bremer voert. Hij streeft ernaar het Wereldmuseum om te vormen tot Pacific & Asian Art Museum, maar wil toch ook voorwerpen uit Azië en Oceanië verkopen terwijl hij voorwerpen uit andere werelddelen, zoals Afrika, wil behouden. Bremer heeft verder niet goed onderzocht of andere musea in Nederland belang stellen in de voorwerpen die hij kwijt wil. En hij heeft verzuimd de waarde van de objecten die hij wilde wegdoen te laten taxeren.

2 Neemt de gemeente Rotterdam dit advies van de commissie over?

De gemeente kan voorlopig geen besluit nemen over het ontzamelplan van het Wereldmuseum. Dat komt doordat Bremer zijn plan in mei heeft laten goedkeuren door zijn raad van toezicht. Die raad had achteraf gezien geen formele status – en het ontzamelplan dus ook niet. Bremer had de huur van het depot waar de collectie lag al opgezegd. Hij wilde de resterende objecten opslaan in het museum. Maar de gemeente heeft het inpakken van de objecten voorlopig stilgelegd.

3 Waarom heeft het Wereldmuseum geen raad van toezicht?

De raad van toezicht telde al een tijdlang te weinig leden: drie in plaats van minimaal vijf. In oktober kwam aan het licht dat de zittingstermijnen van die drie ook nog waren verstreken. Bij twee leden mochten die niet meer verlengd worden en de derde had daar zelf geen zin in. De raad van toezicht bleek ook niet demissionair te mogen functioneren. De conclusie was dat het Wereldmuseum formeel al sinds december 2013 zonder raad van toezicht zit. Dat heeft nogal wat consequenties. Zo is onder meer de jaarrekening over 2013 ongeldig verklaard. En het ontzamelplan nu dus ook. De wethouder heeft in allerijl drie waarnemers aangesteld bij het museum. Het is de bedoeling dat dit drietal ook als lid van de raad van toezicht wordt benoemd. Maar dat kan alleen via tussenkomst van de rechter. Daar ligt inmiddels een verzoek van de gemeente.

4 Hoe heeft dit kunnen gebeuren?

Dat wil de gemeenteraad ook weten. Daarom gaat de Rotterdamse Rekenkamer onderzoeken of het Wereldmuseum de afspraken die in 2005 zijn gemaakt bij de verzelfstandiging van het museum wel heeft nageleefd. Een van de afspraken is dat er een actief betrokken raad van toezicht moet zijn. De gemeenteraad wil ook dat wordt gekeken naar de rol van de gemeente zelf. Heeft de ambtelijke organisatie wel goed in de gaten gehouden of het museum aan de subsidievoorwaarden voldeed?

5 Blijft Bremer na dit alles in functie als directeur?

Vooralsnog wel. De gemeente laat een extern bureau (LawsonLuiten) onderzoek doen naar de bedrijfsvoering bij het museum. Dat bekijkt bijvoorbeeld wat er is gebeurd met de 3,1 miljoen euro subsidie en de 4 miljoen euro voor ontslagvergoedingen die het museum vorig jaar kreeg. En waarom het sterrenrestaurant van het museum zo weinig geld oplevert. Er zijn ook verhalen dat Bremer een hotel wilde beginnen – wat is daarvan waar? Het museum vroeg onlangs een voorschot van 5 ton op de subsidie van volgend jaar aan, voor een nieuwe tentoonstelling. Dat geld verstrekt de gemeente voorlopig niet. Ook wordt de organisatie van het museum tegen het licht gehouden. Hoe kan het bijvoorbeeld dat Bremer tot kort geleden zowel museumdirecteur was als voorzitter van de vriendenstichting? En wat is er waar van de verhalen dat hij familieleden, zoals zijn dochter en zijn echtgenote, werk gaf in het museum? Dit rapport moet begin maart af zijn. Mocht Bremer een rode kaart krijgen, dan kan alleen een nieuwe raad van toezicht hem uit zijn functie ontheffen.