Mozes krijgt ervanlangs van Christian Bale

In een interview ter promotie van het nieuwe bijbelspektakel Exodus. Gods and Kings liet Christian Bale zich onlangs een paar opmerkingen ontvallen over zijn personage, Mozes. Volgens de acteur was de profeet „naar alle waarschijnlijkheid schizofreen”, alsmede „een van de meest barbaarse individuen waarin ik me ooit heb verdiept” en „een gekwelde man die hardnekkig in gevecht was met God en zijn roeping”.

Christelijk Amerika was meteen in rep en roer; onmiddellijk verscheen er een petitie op het web om Exodus te boycotten. De film heeft zowel de religieuze als de seculiere markt nodig om het budget van 140 miljoen dollar terug te verdienen. Dat is hoe dan ook geen eenvoudige opgave: het ook al controversiële Noah van Darren Aronofsky bracht eerder dit jaar een respectabele, maar ook weer niet sensationele 360 miljoen dollar in het laatje.

Even los van de theologische en exegetische implicaties van de opmerkingen; eigenlijk heeft hij vooral gezegd dat zijn Mozes weer een typerend Bale-personage zal zijn. Bale is een specialist in gekwelde, duistere figuren, zwevend op de rand van waanzin. Hij viel al als twaalfjarige op door zijn hoofdrol in Steven Spielbergs Empire of the Sun, een van de beste kinderrollen die ooit op film zijn vastgelegd. Maar zijn ‘tweede doorbraak’ kwam als de massamoordende yuppie Patrick Bateman in American Psycho (2000). Voor The Machinist (2004), inmiddels een cultklassieker, viel hij veertig kilo af door alleen nog sinaasappels te eten en koffie te drinken, en verscheen graatmager op de eerste draaidag. Een vergelijkbare afvalrace ging hij in voor zijn geweldige rol als junkie-bokser in The Fighter (2010) – goed voor een Oscar – maar voor zijn charmante oplichter in American Hustle (2013) kwam hij dan weer 20 kilo aan.

Met zijn fysieke transformaties en zijn grote ernst en toewijding lijkt Bale de ultieme ‘method actor’; de school van voorgangers als Marlon Brando, Al Pacino en Robert De Niro. Maar Bale, die op zijn zestiende van school ging, heeft nooit een acteerles in zijn leven gehad, volgens de method of anderszins. Wat hij wel met Brando gemeen heeft, is zijn diepe wantrouwen en soms weerzin tegen zijn eigen vak. Acteren is toch eigenlijk geen serieuze bezigheid voor een volwassen kerel. Bale beleeft een onmiskenbaar masochistisch genoegen aan het testen van zijn mannelijkheid in films, het opzoeken van grenzen: niet alleen fysiek, ook psychologisch. Dat zal bij zijn Mozes, die vanaf volgende week te zien is, vermoedelijk niet anders zijn. Dat maakt hem tot een van de interessantste acteurs van zijn generatie.