Kunst vervalsen is lucratief in China

Dure kunst vervalsen loont, zeker in China. Met oude buitenlandse catalogussen proberen Chinese kunst-kopers zich te wapenen tegen vervalsingen.

Veel vervalst: schilderijen van de in 1957 overleden Chinese schilder Qi Baishi, zoals dit schilderij ‘Het wijnvat stelen’. Foto Corbis/HH

Niet alleen Chinese kunst en antiek worden op industriële schaal vervalst, ook de veiling-, expositiecatalogussen en wetenschappelijke studies worden nagemaakt. Dat is de belangrijkste reden dat bonafide veilinghuizen zoals Jonghan Veiling in Shanghai de overzichtsboeken van tentoonstellingen en geveilde collecties het liefst uit Europa, de VS en Japan halen. „Buitenlandse catalogussen vanaf 1913 hebben onder Chinese kunst- en antiekkopers nog steeds een goede reputatie en daarom zijn zij bereid daarvoor hoge prijzen te betalen”, legt de veilingmeester/directeur Wang Fuyou uit. Hij heeft pas nog 14 boekjes van veilingen van Sotheby’s en Christie’s met een geschatte waarde van 75 euro verkocht voor 2.500 euro. Per stuk wel te verstaan.

In de spectaculaire opmars van de Chinese kunst- en antiekmarkt is de afgelopen jaren een lucratieve nichehandel in catalogussen en soms zelfs hele bibliotheken ontstaan. Kopers zijn de tienduizenden verzamelaars, investeerders, maar ook het groeiend leger aan adviseurs en tussenhandelaren.

De handel in catalogussen concentreert zich in China in Beijing, Shanghai en Hongkong waar zich de meeste handelaren, veilinghuizen en nieuwe miljonairs bevinden. „Vooral de geïllustreerde, liefst tweetalige catalogussen of wetenschappelijke studies over Chinese schilderkunst, keramiek, kalligrafie, jade en Tibetaanse Thangka-kunst zijn zeer gewild onder kopers en liefhebbers”, weet Wang. Zijn wekelijkse veilingen trekken steevast minstens 30 en soms wel 60 potentiële kopers. Dat zijn in meerderheid welgestelde burgers uit de groeiende Chinese middenklasse, maar ook kopers uit het nabijgelegen Zuid-Korea en Japan.

„De vraag die iedere koper van kunst en antiek als eerste stelt, is bijvoorbeeld ‘is dit schilderij van Qi Baishi namaak of is deze Qing-vaas vals?’ Er is grote behoefte aan waarheidsgetrouwe informatie, want 80 procent van het aanbod in de kleine en middelgrote veilinghuizen is gekopieerd”, legt hij uit. Zo kan het gebeuren dat een standaardcatalogus à raison van 35 dollar over een expositie van Chinese schilderkunst van de Yuang- tot de Qing-dynastieën in het Amerikaanse Boston Museum of Fine Art door hem voor 1.000 dollar werd doorverkocht. De koper was een veilinghuis in Beijing dat hetzelfde boek doorverkocht voor 2.000 dollar.

De catalogussen van de wereldberoemde Chinese kunsthandelaar CT Loo (1880-1957) gingen eerder dit jaar in Hongkong voor bedragen die varieerden van 8.000 tot 10.000 dollar van de hand. Het werk van CT Loo is gewild omdat hij geldt als de architect van de Chinese kunst- en antiekmarkt.

De prijzen van catalogussen, vooral die over klassieke Chinese kunst, kalligrafie en antiek, bewegen mee met de trends op de Chinese kunstmarkt, die in 2012 inzakte (van 14 miljard naar 8,1 miljard dollar) maar nu weer aantrekt naar 8,9 miljard dollar volgens onderzoek van het Ierse Arts Economics. Of deze opgaande trend doorzet is overigens onzeker, want de economische groei zwakt af. „Dat de prijzen van catalogussen op een hoog niveau stabiel blijven is het gevolg van de groei van de middenklasse die liever investeert in kunst en antiek dan in huizen of de Chinese aandelenmarkt. Chinese kopers zie je daarom de hele wereld afspeuren naar kunst en antiek en dus ook naar betrouwbare informatie over de echtheid en de herkomst”, vertelt Huang Juan, directeur van het Shanghaise Long Museum, een van de belangrijkste particuliere musea van China.

„Academisch gesproken stellen die catalogussen natuurlijk weinig voor, maar als het helpt om te voorkomen dat mensen bedrogen worden, is het een goede zaak, hoewel ik betwijfel of je daarmee miskopen werkelijk kan voorkomen”, denkt Huang, die de collectie van een vastgoedmagnaat en zijn vrouw beheert.

Zeer ervaren vervalsers weten met behulp van de modernste technologie ook de experts om de tuin te leiden. Geschat wordt dat in 20 Chinese dorpen en steden in totaal 250.000 kunstenaars, timmerlieden en keramiekbakkers de markt overspoelen met nagemaakte kalligrafie, gebruiksvoorwerpen die duizenden jaren oud zouden zijn en reproducties van de klassieke schilderijen. Dit jaar alleen al kwamen er 5.600 schilderijen van de in 1957 overleden schilder Qi Baishi, de Chinese Rembrandt, op de markt.

Sinds zijn dood op 93-jarige leeftijd zijn er in totaal 27.000 van zijn schilderijen in omloop gebracht, 99 procent daarvan bleek vals. Een van Qi’s bekendste werken, Adelaar op een dennenboom, werd in 2011 verkocht voor 65 miljoen dollar, maar ligt nog steeds in de kelder van het veilinghuis China Guardian omdat de koper twijfelt over de herkomst en niet wil betalen. Niet alleen de koper was misleid, maar ook de experts van dit op één na grootste veilinghuis van China.

„Zij baseerden zich waarschijnlijk in hun aanbeveling op een vervalste versie van een wetenschappelijke studie naar het werk van Qi Baishi. Het komt steeds vaker voor dat ook de catalogussen worden vervalst of dat de experts worden omgekocht om reproducties voor te stellen als origineel werk”, aldus Huang Juan. In China mag het reproduceren van kunst en antiek dan vergoelijkt worden als een hommage aan de kunstenaar of de maker, Huang vindt dat de overheid veel meer moet doen om „dit hoogst kwalijke fenomeen” te bestrijden.