Is zingende Jim Bakkum in blote kont 2500 euro waard?

Jim Bakkum in 'Verliefd op Ibiza'. Screenshot uit de film 'Verlief op Ibiza'.

In de film Verliefd op Ibiza (2013) komt Jim Bakkum in zijn blote kont de douche uit. In een groen krokodillenpak dat van achteren open is zingt hij een liedje. Om precies te zijn: 5 seconden van het Franse nummer La Balade de Gens Heureux.

Auteursrechtenorganisatie Buma/Stemra ziet het fragment en ontdekt dat producent 2Houses B.V. geen rechten heeft betaald voor het gebruik van deze song. Buma/Stemra stuurt de filmmaker een rekening van 2500 euro, maar in plaats van die te betalen spant Klaas de Jong van 2Houses een rechtszaak aan. De Jong:

“Op de opleiding leren wij dat er zoiets bestaat als ‘incidentele verwerking’; je mag als filmmaker gebruikmaken van spullen of fragmenten als die van ondergeschikt belang zijn. En dat is in deze scène zo; Jim neuriet 5 seconden van een nummer, het had ook een ander Frans liedje kunnen zijn.”

Het gaat om dit fragment:

Hoe zit het met die wet?

In 2004 werd het begrip ‘incidentele verwerking’ in de Nederlandse Auteurswet opgenomen, om onder meer filmmakers bepaalde vrijheden te geven bij het maken van een film, zodat ze niet voor ieder wissewasje verzanden in auteursrechtenkwesties.

Als in het script bijvoorbeeld staat: “Meisje stapt uit dikke auto met dure tas”, dan kan er een meisje uit een Mercedes stappen met een Chanel-tasje om haar schouder. Het kan ook een Jaguar zijn en een Versace-tas (waar ook auteursrechten op zitten). De Jong:

“Sterker nog, onze kleedsters bellen dan met Chanel en die lenen met alle plezier een tas uit. In sommige gevallen betalen merken daar zelfs voor. Daarom is het idioot dat voor het gebruik van een kort stukje muziek dat verder geen bepalende rol in de scène speelt andere regels gelden. Als er in het script staat dat er een muziekje uit de radio van die Mercedes moet komen, dan moet dat kunnen.”

Als een liedje min of meer toevallig in beeld komt en van ondergeschikte betekenis is, dan valt dit dus onder het ‘incidenteel recht’. Charlie Engels, jurist bij Buma/Stemra, geeft nog een voorbeeld:

“Als een journalist iemand op straat interviewt terwijl op de achtergrond een straatmuzikant speelt, dan maakt de tv-zender die muziek ook openbaar, maar dat was dan puur toeval en dan valt het onder incidenteel recht.”

Principekwestie

Het gaat de Jong niet om het geld.

“Die 2500 euro is een schijntje vergeleken met het filmbudget van 3 miljoen euro, dit is een principekwestie. Het is een proefproces, het gaat om de toepassing van die wet, om wanneer iets ‘incidentele verwerking’ is. En ik heb die paar duizend euro er wel voor over.”

(Vlnr) Kim Feenstra, Lone van Roosendaal, Gigi Ravelli, Rick Engelkes, Marius Gottlieb, Kimberly Klaver, Jim Bakkum, Marly van der Velde, Jan Kooijman, Sanne Vogel, David Lucieer en Jasper Gottlieb tijdens de castpresentatie van de nieuwe Nederlandse film 'Verliefd op Ibiza'.

(Vlnr) Kim Feenstra, Lone van Roosendaal, Gigi Ravelli, Rick Engelkes, Marius Gottlieb, Kimberly Klaver, Jim Bakkum, Marly van der Velde, Jan Kooijman, Sanne Vogel, David Lucieer en Jasper Gottlieb tijdens de castpresentatie van de nieuwe Nederlandse film ‘Verliefd op Ibiza’. Foto ANP / Robert Vos

Wat kost het gebruik van een liedje?

2500 euro voor 5 seconden: hoe komt zo’n bedrag tot stand? Frank Janssen van Buma/Stemra legt uit:

“De uitgever bepaalt wat de rechten van een liedje waard zijn. Daar is geen formule voor, maar een nummer van U2 of de Rolling Stones is duurder dan dat van een beginnende artiest. De lengte van het gebruik speelt ook een rol. Het is zoals een waardebepaling bij kunst: er is geen wetmatigheid voor, het is een open markt.”

De uitgever noemt dus een bedrag en de gebruiker gaat akkoord of niet. Soms wordt er ook over de prijs onderhandeld.

Moet voor elk liedje betaald worden?

Muziek en liedteksten zijn beschermd door het auteursrecht. De componist of liedjesschrijver bepaalt wat er met zijn werk gebeurt. De meeste professionele componisten en tekstdichters zijn aangesloten bij Buma/Stemra, die namens de muziekauteurs exploitatiecontracten afsluit met allerlei professionele muziekgebruikers, zoals radiostations, filmproducenten, concertpodia, cafés en restaurants.

En hoe zit dat dan in het voorbeeld van radiomuziek in de Mercedes? Jacqueline Seignette, advocate van Buma/Stemra in deze zaak, zegt dat dit volgens haar niet onder het incidenteel recht valt:

“Want dat er een muziekje uit die radio komt is dan gescript en de scenarioschrijver kan zelf bepalen welk nummer te horen is.”

Het oordeel van de rechter

In dit specifieke geval met Jim Bakkum en het Franse liedje oordeelde de rechter dat het muziekfragment voor deze speelfilm niet van ondergeschikte betekenis is. In het script stond dat het een Frans liedje moest zijn omdat de twee hoofdpersonen elkaar daarin vinden, ze houden allebei van Franse chansons.

Filmmaker Johan Nijenhuis vertelt NRC nog dat Jim Bakkum op de set toevallig voor dit Franse nummer koos, maar de rechter oordeelde dat het liedje wel degelijk aansluit bij de verhaallijn en dat daarom voor gebruik betaald moet worden. Dat het nummer ook in de trailer voorkomt, weegt ook mee, vindt de rechter; het geeft aan hoe belangrijk het Franse nummer is voor het verhaal.

Toch wordt die 2500 euro voorlopig niet op de rekening van Buma/Stemra bijgeschreven. De Jong gaat in hoger beroep en ook uitzoeken of de zaak niet onder Europees recht valt. De Jong:

“Dan is het een gewonnen zaak voor ons, want dan weegt alleen of het incidenteel is. En dat groene krokodillenpak is toch echt veel bepalender in die scène.”