Wereldburgers, dit is jullie man

Landen zijn in hun eentje niet in staat wereldwijde problemen op te lossen. De Britse hoogleraar en politiek adviseur Simon Anholt richtte daarom een internationale politieke partij op.

Simon Anholt lanceerde zijn Good Country Party vorige week op TEDxAmsterdam. foto rami lapp

‘This is intensive stuff.” Simon Anholt schuift naar voren in zijn stoel. Dit is zijn moment. Vijftien jaar adviseerde hij presidenten en ministers van meer dan vijftig landen. Nu is het zijn beurt. Leiding geven aan een politieke partij. Een wereldwijde. Bedoeld voor wereldburgers, of „new cosmopolitans”, zoals Anholt ze noemt.

Oftewel, de mensen met Facebookvrienden over de hele wereld. Die zich druk maken over problemen in de wereld. Klimaatverandering, armoede, dat soort dingen. Die zich ergeren aan nationalistische politici. De new cosmopolitans zijn ook de mensen die betalen om in hun vrije tijd naar lezingen en debatten te gaan – het is dan ook geen toeval dat Anholt zijn Good Country Party vorige week lanceerde op TEDxAmsterdam.

Van de new cosmopolitans zijn er ongeveer 700 miljoen, schat Anholt. Hij heeft het berekend. „Voor hen bestaat er nog geen partij. Ze kunnen nu alleen ‘christen-democraten’ stemmen, of ‘liberalen’, ‘socialisten’. Links of rechts. Maar dat zegt ze niet zoveel. Want ze maken zich druk over the whole thing.”

Daarmee bedoelt Anholt zo’n beetje de hele wereld met z’n voedseltekorten, mensenrechtenschendingen, ongelijkheidsproblemen en ga zo maar door. Landen zijn in hun eentje niet in staat die problemen op te lossen, ervaarde Anholt toen hij regeringen adviseerde over zulke issues. „Binnenlandse politiek is vaak heel egoïstisch en alleen bezig met de levenskwaliteit van het eigen volk. Daardoor worden wereldwijde problemen genegeerd of erger.”

Verander dat maar eens.

„We zijn het zelf al aan het veranderen. Kijk eens naar klimaatverandering. Als de gemeenteraad van een stad, of zelfs een dorp, een beslissing neemt over straatverlichting, dan denken ze aan het milieu van de rest van de wereld. Dat is precies waar het om gaat. Mensen met een mandaat, of dat nou politici zijn of managers, moeten begrijpen dat ze in de toekomst net zo verantwoordelijk zijn voor hun eigen mensen als voor de rest van de wereldbevolking. Klimaatverandering heeft ons al een beetje geleerd hoe dat voelt.”

De stelling van Anholt is dat landen alleen vooruit kunnen door ‘goed te doen’. Natuurlijk, ieder land wil er internationaal goed op staan – dat levert toeristen, investeerders en dus ook meer geld op. Maar wanneer staat een land er goed op?

Anholt deed er jaren onderzoek naar. In 2005 kwam hij met de Nation Brands Index: een gigantische database met meer dan 200 miljard gegevens die aantoont hoe mensen naar landen kijken. Conclusie: de mens houdt van landen die iets toevoegen aan de wereld. Niet omdat ze zelf rijk zijn, of machtig, of modern, maar omdat ze de wereld schoner maken, of gelijker, of veiliger. Bijvoorbeeld door aandacht te besteden aan het milieu, door ongelijkheid te bestrijden of aan wereldvrede bij te dragen.

Begin dit jaar beoordeelde hij alle landen ter wereld op zeven van dat soort punten. Het ‘goedste’ land ter wereld? Ierland. Dan Finland, dan Zwitserland en dan Nederland.

Wat kan Nederland nog leren van uw partij?

„Ook landen als Nederland en de Scandinavische landen hebben nog een hele weg te gaan. Het is mooi dat ze goed scoren in de index, maar het betekent niet dat ze hun weg van menselijke vooruitgang afgelegd hebben. Het zijn nog steeds voornamelijk naar binnen gekeerde landen. Ze negeren de rest van de wereld te vaak.”

‘The greatest country on earth’, het land dat zich internationaal het meest bemoeit met wereldvrede, staat pas op plaats 21.

„Terwijl de Amerikanen Europa ook nog eens van de nazi’s bevrijdden... Ja, ik kreeg veel boze mailtjes van Amerikanen. Zij groeien op in het geloof dat Amerika de grootste weldoener is uit de menselijke geschiedenis. Maar ik probeer niet te meten wat een land heeft bijgedragen door de geschiedenis heen. Dit is een momentopname. Bovendien nemen we mee hoeveel ‘slecht’ een land doet. Amerikanen exporteren veel wapens en zijn verwikkeld in gewelddadige conflicten. Zij geloven natuurlijk dat ze alleen bad guys doden, maar dat denkt de tegenstander ook. Daar bemoei ik me niet mee. Ik tel alleen de lichamen. Want ik denk dat mensen doden slecht is, noem me maar ouderwets.”

Hoe verklaart u de dominantie van West- en Noord-Europese landen in de top van uw ranking?

„Ik denk dat het ermee te maken heeft dat ze in de Europese Unie zitten, de meeste in ieder geval. De EU is, zoals ik vaak zeg, het nobelste experiment in de geschiedenis van de mensheid. Het is de enige keer dat landen de wijsheid en volwassenheid hadden om een klein deel van hun soevereiniteit op te geven om samen aan iets groters te werken. Tegenwoordig is samenwerken voor Europese landen een gewoonte geworden. Er zijn ook culturele en antropologische redenen. Veel Europese landen voelen zich verantwoordelijk voor wereldwijde issues. En ze hebben een afkeer van nationalisme.”

Nationalisme komt juist op in Europa.

„Ik weet niet of dat echt zo is, maar nationalistische partijen krijgen wel veel stemmen, ja. Kijk, het is in moeilijke tijden heel gemakkelijk voor nationalistische partijen om te zeggen: het is tijd om voor je natie te vechten, het is tijd om de buitenlanders te wantrouwen. Het zijn nu onzekere tijden. Mensen zijn boos door de economische crisis. Maar het is vanzelfsprekend dat je niet moet luisteren naar zulke oproepen.”

Kunt u een voorbeeld geven van wat een land kan doen om ‘goeder’ te worden?

„Sluit een overstromingsverzekering af voor Bangladesh. Dat heb ik de regering van Oostenrijk vorig jaar geadviseerd, nu onderzoeken ze of het haalbaar is. Noodhulp in Oostenrijk is ouderwets georganiseerd, zoals in veel rijke landen. Als Bangladesh overstroomt, roepen ze eerst hoe erg het is, zamelen de weken daarna geld in en komen dan te laat. Stel: Oostenrijk sluit een deal met een verzekeringsmaatschappij, onderschrijft die deal en betaalt de premies. In het contract zet je dat de maatschappij binnen 24 uur na een ramp zorgt voor helikopters, reddingswerkers en voedselpakketten. Je moet het zien als een business. Een verzekeringsmaatschappij wil echt wel een land verzekeren: de kans inschatten dat een land overstroomt is makkelijker in te schatten dan of een huis overstroomt. Bangladesh wordt veiliger. En de Oostenrijkse minister van Financiën weet aan het begin van het jaar wat ze kwijt is aan noodhulp.”

Wanneer kunnen mensen op u stemmen?

„We zijn nu vooral bezig om een grote groep mensen online te verenigen. We zijn in geen enkel land gevestigd, dus kunnen we ook niet meedoen aan verkiezingen. Maar er zijn al mensen naar me toegekomen om nationale partijen op te richten. In welke landen precies, kan ik nog niet zeggen. Het zijn landen in West-Europa en Latijns-Amerika.”

Nog één ding. De principes van uw partij gaan toch regelrecht in tegen de menselijke natuur?

„Ik geloof niet dat mensen de capaciteit hebben om engelen te zijn. Maar ik ben ervan overtuigd dat ze minder egoïstisch kunnen zijn.”