‘Misa Criolla is meer dan kitsch’

De swingende mis ‘Misa Criolla’ „zit vol geheimen”.

Adrian Rodriguez Van der Spoel Foto Vera Rosenberg

Vaak werd Adrian Rodriguez Van der Spoel gevraagd om de Misa Criolla uit te voeren. En heel vaak was hij niet tevreden met de manier waarop de mis van zijn landgenoot Ariel Ramirez werd gespeeld. „Ik heb het uitgevoerd met heel goede musici, maar toch klonk het niet goed”, zegt Van der Spoel, Argentijn met Nederlandse grootouders. „Als je niet bent opgegroeid met deze muziek, mis je de subtiliteit van de ritmiek.”

Voor de Misa Criolla liet Ramirez zich inspireren door muziek uit het binnenland van Argentinië. Het is een swingende mis in het Spaans – op het eerste gehoor eenvoudig, en daarom erg geliefd bij amateurkoren. Ramirez schreef het in 1964. Ter gelegenheid van het vijftigjarig jubileum nam Van der Spoel het stuk op met zijn ensemble Musica Temprana.

„In deze muziek zitten zoveel geheimen”, zegt Van der Spoel, die de Misa zowel leidt als dirigent als zingt. „Iemand die van het conservatorium komt, zal die muziek heel recht spelen. Vierkantig, dan is er niks aan. Het is alsof je denkt dat je de kip kent omdat je kip gegeten hebt, terwijl je nooit een kip hebt zien rondlopen. Mensen uit het binnenland spelen het anders. Wij hebben van kinds af aan meegekregen dat in een driedelige zamba (een Argentijnse volksdans) de tweede tel iets langer duurt.”

De Misa hoorde hij ook van kleins af aan. Zijn ouders zongen het stuk. Toch is het opmerkelijk dat zijn ensemble zich over de Misa Criolla buigt. Musica Temprana is gespecialiseerd in de barokmuziek van Latijns-Amerika. Gevolg: in niets lijkt de uitvoering van Van der Spoel op de bekende opnames – die van operatenor José Carreras (met ietwat vals koor) of Mercedes Sosa (een popproductie). De delicate ritmiek valt op, de transparantie en de kleinschaligheid. Het Señor ten piedad de nosotros (Heer, ontferm u over ons) klinkt als een schrijnende uitroep.

Over Carreras, wiens opname de standaard werd, is Adrian Rodriguez Van der Spoel niet te spreken. „Hij heeft het stuk belachelijk gemaakt. Het is de arrogantie van die sterren die denken dat ze met hun techniek alles kunnen. Terwijl je op het conservatorium echt niet alles leert.

„Veel mensen zien de Misa Criolla als kitsch. Dat is het natuurlijk ook een beetje. Er zit die hele projectie in van volksmuziek: er wordt iets geïmiteerd, maar het zal nooit écht worden. Maar voor mij is kitsch niet altijd negatief. Ramirez heeft de folkloristische clichés zelf ontdekt. Het is interessant hoe hij met die clichés speelt.”