Geld: veel. Kwaliteit: hoog. Kijkers: geen

Met hun journalistieke verslagen winnen ze prijzen. Toch kijkt haast niemand naar tv-zender Al Jazeera America. „Weinig Amerikanen stemmen af op 24-uursnieuwskanalen.”

Met de staatssteun van Qatar heeft Al Jazeera America een onbeperkte geldbron. Foto EPA

Het begon in de zomer van vorig jaar met grootse plannen. Al Jazeera, de nieuwszender uit Qatar, wilde met een nieuwe Amerikaanse zender – Al Jazeera America – de concurrentie aangaan met CNN, Fox en MSNBC. De drie grote nieuwszenders op de kabel, die samen bijna drie miljoen kijkers per dag trekken.

Wat is daar ruim een jaar later van terechtgekomen? Doorgaans is het aantal kijkers van Al Jazeera in de VS te gering om überhaupt gemeld te worden in het kijkcijferonderzoek. Het gemiddelde – 25.000 kijkers in de vroege avond – past in een bescheiden honkbalstadion. Ter vergelijking: het Nederlandse programma Tekst TV, dagtelevisie waar teletekstpagina’s worden getoond, trekt evenveel kijkers.

En dat terwijl Al Jazeera America (AJAM) in zestig miljoen huishoudens op de kabel te vinden is. Een oorzaak van het probleem: slechte timing. AJAM begon terwijl de non-stopnieuws- en opiniezenders met zichzelf worstelen. YouTube, Twitter en Vice worden snel belangrijker als nieuwsbron, terwijl een ‘oud’ medium als CNN moeite heeft kijkers vast te houden. Tot overmaat van ramp heeft AJAM een website zonder actuele video en een televisiemodel dat doet denken aan de jaren tachtig.

Ze winnen wel prijzen

De redactiebureaus in New York en Washington maken kwaliteitsprogramma’s, daar zijn de critici het over eens, en winnen er prijzen voor. Met de staatssteun van Qatar heeft de zender bovendien een schijnbaar onbeperkte geldbron om zo door te gaan.

Maar er kijkt bijna niemand, waardoor adverteerders ook geen belangstelling hebben. Eindeloos worden er amateuristische infomercials voor poetsmiddel Dutch Glow herhaald. De gelikte reclames voor speelfilms en automerken – die andere kabelaars vertonen – zie je niet op AJAM.

„Zeer weinig Amerikanen stemmen af op de 24-uursnieuwskanalen”, zegt Robert Thompson, hoogleraar mediastudies. Het rechtse Fox, linkse MSNBC en minder politieke CNN concurreren om minder dan 1 procent van de bevolking. Hoewel Thompson „net als de meeste weldenkende mensen” waardeert dat AJAM afstandelijke en evenwichtige journalistiek bedrijft, twijfelt hij aan de overlevingskans. „Geweldig dat ze meer willen laten zien dan beroemdheden en meninkjes”, zegt Thompson. „Maar misschien leidt serieuze journalistiek niet langer tot succes.”

Tijdens de Gaza-oorlog deze zomer trok de omroep soms meer dan 100.000 kijkers, meldt woordvoerster Dawn Bridges van AJAM. De kijkcijfers klimmen gestaag, zegt zij. „We volgen dezelfde koers als Fox en MSNBC in hun beginfase.” Het verschil: die omroepen hoefden in hun prille dagen niet te wedijveren met harde concurrentie op de kabel en het snel uitdijende nieuwsaanbod op het internet. Bridges wuift dat weg. „We hebben altijd gezegd dat dit een langetermijnproject is.” Hoe lang kan AJAM bestaan zonder kijkers en adverteerders? Daar zegt niemand iets over.

Ook over het budget voor de achthonderd werknemers wil Bridges niets kwijt. Zoals Thompson opmerkt: „Zolang de derde olie- en gasproducent ter wereld blijft financieren, is geld vermoedelijk geen zorg.”

Al Jazeera? Geen tijd voor

AJAM is eigendom van de koninklijke familie van een islamitisch land. „Sommige mensen zullen nooit een zender vertrouwen als de naam begint met ‘Al’”, zegt Thompson. Overheidsfinanciering is bovendien ondenkbaar in de Amerikaanse media; dat brengt de onafhankelijkheid van een zender in het geding, volgens media-experts zoals Thompson en conservatieve critici van AJAM. Op de vraag of er inhoudelijke invloed wordt uitgeoefend vanuit het hoofdkantoor in het Midden-Oosten, antwoordt Bridges kort: „Nee.”

De enkeling die wel kijkt, kan dit beamen. De nieuws- en achtergrondprogramma’s doen denken aan BBC America en het ‘oude’ CNN. „Ze winnen niet voor niets Peabody Awards”, zegt Marash over de twee prestigieuze onderscheidingen die AJAM dit jaar ontving.

Een aantal programma’s kan kwalitatief makkelijk wedijveren met de ‘grote drie’ networks (ABC, NBC en CBS). Het inhuren van toppresentatoren zoals Ali Velshi (van CNN) en Ray Suarez (van abonneezender PBS) heeft het niveau van de berichtgeving omhooggestuwd. Over de opmars van IS en de raciale onrust in Ferguson wordt op AJAM uitvoeriger en beter bericht dan elders op de Amerikaanse tv. Qua toon en onderwerpkeuze sluiten de programma’s aan bij de doelstelling: „Onbevooroordeelde, op feiten gebaseerde, diepgaande berichtgeving.”

Een voor de hand liggende manier om meer impact te hebben, zou een website met live video zijn. Actuele programmering via de site en mobiele apps zou kijkers kunnen trekken, zegt Irshad Manji; in dat geval zou ze graag op AJAM verschijnen. Voor deze moderne moslima, een hoogleraar en schrijfster in New York, zou de nieuwe omroep een voor de hand liggend medium moeten zijn. Zij is meermalen uitgenodigd, maar Manji, die vaak op CNN en MSNBC verschijnt, zegt altijd nee.

„Ik heb een mondiaal publiek”, zegt zij. „Dat bereik ik met mediaoptredens die online te zien zijn.” AJAM heeft contractueel vastgelegd dat programma’s alleen via de kabel worden vertoond. Dat leidt tot een ouderwets ogende site, en tot afzeggingen van gasten als Manji. „Ik kan het niet rechtvaardigen om tijd in AJAM te steken.”