Geen dwaze acties, zei Al-Qaeda nog

Journalist Luke Somers was gegijzeld door Al-Qaeda in Jemen. Bij de bevrijdingsactie van Amerikaanse commando’s kwamen hij én een Zuid-Afrikaanse leraar afgelopen weekend om. Waarom ging dit mis?

De Amerikaanse fotojournalist Luke Somers, hier op een archieffoto uit 2013, kwam dit weekend om toen Amerikaanse commando’s hem probeerden te bevrijden. Hij zat al een jaar gevangen. Foto AP

De Amerikaanse regering is in ernstige verlegenheid gebracht door een mislukte poging om de Amerikaanse journalist Luke Somers te bevrijden uit handen van Al-Qaeda in Jemen. Tijdens de reddingsoperatie zaterdag door Amerikaanse commando’s werden Somers en een andere buitenlandse gijzelaar vermoord door de extremisten.

De Amerikanen wisten niet dat de Zuid-Afrikaanse leraar Pierre Korkie op dezelfde plek als Somers werd vastgehouden. Extra pijnlijk is dat hij een dag later zou vrijkomen in ruil voor 200.000 dollar losgeld. Aan de vrijlating waren achttien maanden van moeizame onderhandelingen voorafgegaan. De directeur van de hulporganisatie waarvoor Korkie werkte, Gift of the Givers, zei dat „alles in gereedheid was gebracht”. Zaterdagochtend zou een konvooi uit de Jemenitische havenstad Aden vertrekken om de 54-jarige Korkie op te pikken. Maar de Amerikaanse bevrijdingsoperatie heeft „alles kapotgemaakt”.

Het was de tweede poging in twee weken om Somers vrij te krijgen. De 33-jarige freelance fotograaf werd ruim een jaar geleden ontvoerd in Sana’a, de hoofdstad van Jemen. Op 25 november voerden commando’s ook al een operatie uit in de buurt van de grens met Saoedi-Arabië. Acht gijzelaars, onder wie enkele Jemenieten, een Saoediër en een Ethiopiër, werden bevrijd. Maar Somers en vijf andere gijzelaars waren een dag eerder naar een veilige locatie gebracht.

Na die mislukte actie bracht de Jemenitische tak van Al-Qaeda een video naar buiten waarin ze dreigden Somers aan het einde van de week te zullen doden. De extremisten waarschuwden de Amerikaanse president Obama geen „andere dwaze acties” te ondernemen. Maar toen de Amerikanen informatie kregen dat Somers inderdaad zaterdag zouden worden omgebracht, besloten ze toch een nieuwe poging te wagen.

De mislukte actie laat zien hoe riskant het is om commando’s in te zetten voor de bevrijding van gijzelaars. Soms zijn bevrijdingsacties succesvol, zoals in 2012 toen NAVY Seals in Somalië een Amerikaanse en een Deense hulpwerker bevrijdden.

Het blijft imperfect en risicovol

Maar afgelopen zomer mislukte een operatie om Amerikaanse gijzelaars te bevrijden uit handen van de Islamitische Staat in Syrië. Een van hen was de journalist James Foley, die later werd onthoofd. De video van zijn onthoofding leidde tot een grote woede, waardoor de regering-Obama zich gedwongen voelde in actie te komen tegen IS.

De Amerikaanse minister van Defensie Chuck Hagel verdedigde de operatie in Jemen gisteren en suggereerde dat de VS dit soort operaties zullen blijven uitvoeren. „Ik denk niet dat we het proces moeten evalueren. Dat is zo grondig als maar zijn kan. Is het imperfect? Ja. Is er een risico? Ja.”

Eén van de gevaren is dat burgers of bedrijven zelf proberen gijzelaars vrij te krijgen, uit frustratie over het gebrek aan daadkracht van hun regering. De familie van Korkie had zelf het losgeld bijeengebracht, want de Zuid-Afrikaanse regering betaalt niet voor de vrijlating van gijzelaars. Het gevolg was dat de VS niet op de hoogte waren dat Korkie op het punt stond vrij te komen.

Ondanks de risico’s zullen de VS dit soort operaties blijven uitvoeren. Obama heeft niet veel keus aangezien hij weigert losgeld te betalen, in tegenstelling tot sommige westerse landen. Obama heeft in de zomer gevraagd om het beleid ten opzichte van gijzelaars tegen het licht te houden aangezien het aantal ontvoeringen van Amerikanen toeneemt. Ontvoeringen zijn een belangrijke inkomstenbron geworden voor Al-Qaeda en andere extremistische groepen. Vooral journalisten en medewerkers van hulporganisaties zijn slachtoffer. Maar het betalen van losgeld is voor Obama onbespreekbaar.