‘Eenderde van kinderen van verslaafde ouders wordt zelf verslaafd’

Dat schreef Kamerlid Marith Rebel op de PvdA-website.

Illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Een tafel met lijntjes coke. Een meisje met haar hoofd in de wc. Een jongen die met een blik bier de trap af stuitert.

Zo begon RTL Late Night vorige week. Aanleiding: PvdA-Kamerlid Marith Rebel zei dat kinderen van verslaafde ouders „meer kans” hebben om ook verslaafd te raken. De cijfers, aldus Rebel op de PvdA-site: eenderde van deze kinderen raakt op latere leeftijd zelf verslaafd. Haar stelligheid, die ze herhaalde in het programma, is niet voor niks. De PvdA wil dat hulpverleners verplicht moeten controleren hoe de kinderen van verslaafden eraan toe zijn.

Waar is het op gebaseerd?

Online zwerven veel cijfers en schattingen rond. De PvdA-woordvoerder duikt op verzoek de boeken in en stuurt een dag later een pakket met bronnen toe: enkele verwijzingen naar studies en een factsheet van het Trimbos Instituut.

En, klopt het?

Eerst de definitie. Er zijn verschillende soorten verslaving. Je kunt verslaafd zijn aan alcohol, aan drugs, aan spullen kopen, aan seks, aan nicotine. Laten we uitgaan van alcohol- en drugsverslaving. De meeste onderzoeken gaan namelijk over die categorie.

AMC-hoogleraar Verslavingszorg Wim van den Brink kent veel van de studies op dit gebied. Consensus is er over het feit dat kinderen van verslaafden grotere kans lopen zelf verslaafd te raken dan kinderen van ouders die niet verslaafd zijn.

Hoe dat kan? Verschillende factoren spelen mee. Erfelijkheid bijvoorbeeld. Adoptiestudies laten zien dat ook wanneer kinderen niet opgroeien bij hun biologische ouders, hun risico verhoogd is als de biologische ouder verslaafd is.

Goed, de kans is dus hoger. Dan de vraag: hoe hoog?

En dan wordt het lastig. Onderzoeken (die teruggaan tot de jaren 70) lopen namelijk uiteen. De cijfers schommelen behoorlijk, grofweg tussen de 15 en 70 procent kans.

Soms komt dat doordat de bestudeerde groep anders is. Zo zijn er studies die onderscheid maken in geslacht. Volgens Amerikaans onderzoek uit de jaren negentig lopen jongens met een aan alcohol verslaafde ouder bijvoorbeeld grotere kans alcoholafhankelijk te worden dan meisjes.

En ook de definitie van verslaving, de steekproef, de leeftijd van de kinderen en of een of twee ouders verslaafd zijn, is van invloed. Bovendien: een kind dat erfelijk belast is, hoeft geen verslaving te ontwikkelen, er spelen nog veel andere factoren een rol. Veel studies geven alleen daarom al nogal grove schattingen.

Een recente literatuurstudie van het Trimbos noemt wel concrete getallen. Dit is dan ook de bron van de uitspraak van Marith Rebel. De hoeveelheid ‘eenderde’ wordt inderdaad genoemd. Maar wel in een andere context.

Dat zit zo: het Trimbos vatte onderzoek samen naar zogenaamd ‘kwetsbare kinderen’. Niet alleen kinderen van ouders met een verslaving zijn meegenomen in de cijfers, ook kinderen van ouders met psychische problemen (of beide) tellen mee. Een op de drie kinderen uit deze groep zou volgens het Trimbos kans hebben zelf verslaafd te raken en/of ernstige psychische problemen te krijgen.

Conclusie

Volgens PvdA-Kamerlid Marith Rebel lopen kinderen van verslaafden meer kans verslaafd te raken. Dat klopt, aldus de bekende studies.

Hoe groot die kans precies is, daarin verschillen de studies. Volgens de recentste Nederlandse literatuurstudie kun je stellen dat van de groep ‘kwetsbare kinderen’ (kinderen van ouders met verslavings- of psychische problemen) eenderde verslavings- of psychische problemen krijgt, of beide. Daarmee beoordelen we de uitspraken van het PvdA-Kamerlid als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt