Een vluchteling die mag blijven moet je helpen, vindt de gemeente

Asielzoekers die een status krijgen, kosten gemeenten steeds meer geld. Zonder hulp redden ze het niet. Wat nu?

De kosten blijven stijgen. De gemeente Houten paste dit jaar 64.500 euro bij in de kosten voor hulp aan vluchtelingen die een huis kregen toegewezen. En volgend jaar verdubbelt het aantal mensen met een verblijfsstatus dat Houten aan een woning moet helpen, van 36 in 2014 naar 80. Kees van Dalen, CDA-wethouder sociale zaken in Houten, verwacht dat de kosten volgend jaar 150.000 euro hoger uitvallen dan wat het Rijk aan hulp vergoedt. „Maar je kunt deze mensen niet aan hun lot overlaten. Wij willen dat ze goed landen bij ons. Daar is hulp bij nodig.”

Asielzoekers die het recht hebben gekregen om – in elk geval voor de duur van vijf jaar – in Nederland te wonen, krijgen hulp van de gemeente om hun weg te vinden in de maatschappij. Kinderen moeten immers naar school, zorgverzekeringen moeten afgesloten, het huis moet ingericht, een baan gezocht, de taal geleerd. Gemeenten besteden dat werk vaak uit aan welzijnsinstellingen en organisaties als VluchtelingenWerk. Ze kunnen kosten die ze daarvoor maken achteraf en per ‘statushouder’ declareren bij het Rijk. Vorig jaar kregen zij per vluchteling ouder dan 16 jaar tweeduizend euro. Voor 2014 werd dat naar beneden bijgesteld tot duizend euro.

Dat bedrag is te laag, blijkt uit onderzoek van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Ruim 80 procent van de gemeenten gaf méér uit per ‘vergunninghouder’: tussen de vijftienhonderd en drieduizend euro extra per persoon per jaar. Er deden 134 gemeenten aan het VNG-onderzoek mee.

Probleem twee dat uit het onderzoek blijkt: de groep voor wie gemeenten hun kosten mogen declareren, is beperkt. Zo krijgen ze geen bijdrage voor kinderen jonger dan zestien jaar, terwijl die vaak evengoed hulp nodig hebben. In Houten kwamen dit jaar twee eenoudergezinnen wonen. Het één met vijf, het ander met acht kinderen. Alleen voor de twee ouders kreeg de gemeente de duizend euro vergoeding.

Dat gemeenten hiermee nu naar buiten komen, is méér dan een banaal verzoek om geld, zegt wethouder Van Dalen. Hij wil dat staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) het belang van de begeleiding van asielzoekers serieus neemt. „Dit is héftig. Mensen met een oorlogstrauma belanden in een wijkje, in een buurt, en moeten het maar zien te rooien. Terwijl ze vaak amper Nederlands spreken.” Goede begeleiding zorgt ervoor dat mensen later niet in financiële problemen komen, zegt Van Dalen, „en later niet nóg meer druk op sociale voorzieningen leggen”.

Volgens het onderzoek van de VNG zou de ‘prop’ die nu in de asielketen zit, sneller verdwijnen als de maatschappelijke begeleiding beter zou verlopen. Die prop, dat zijn tienduizend asielzoekers die al een verblijfsvergunning hebben maar nog in een tijdelijke opvanglocatie van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers zitten. Zij bezetten dik 30 procent van de opvangplaatsen en moeten liefst zo snel mogelijk hun eigen huis krijgen.

Alleen daar loopt het vast. Dat komt door het beperkte huizenaanbod van woningcorporaties én doordat organisaties die hulp bieden bij de verhuizing nu niet sneller kunnen. De maatschappelijke begeleiding begint in de voorfase van de verhuizing: asielzoekers krijgen hulp bij de controle van hun huurcontract, vrijwilligers gaan mee het huis bezichtigen en bij het inschrijven in de gemeente. „Als dat allemaal vlotter verloopt, kunnen mensen ook sneller worden gehuisvest”, zegt een woordvoerder van de VNG.

Morgen hebben de VNG en Teeven een overleg over de huisvestingproblemen van de mensen met een verblijfsvergunning. Daar zullen ook ‘onorthodoxe maatregelen’ ter sprake komen om doorstroom naar gemeenten te bevorderen: alleenstaanden die een huis moeten delen, of antikraak wonen in vastgoed van de overheid.

Maar, zegt wethouder Van Dalen, zulke opties zijn makkelijker bespreekbaar als de maatschappelijke begeleiding goed is geregeld. Teeven zegt in een reactie dat hij in overleg gaat met minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA). Want het budget voor maatschappelijke begeleiding komt uit een potje van Asschers ministerie.