Dit zijn de belangrijkste bevindingen uit het ‘martelrapport’ over de CIA

Activisten protesteren tegen waterboarding op Capitol Hill, waar de Senaat huist. De foto is uit 2007. Foto EPA / Matthew Cavanaugh

Seksuele vernedering, waterboarding en valse executies. Het zijn slechts enkele van de vele zware martelpraktijken die de CIA gebruikte om terreurverdachten aan het praten te krijgen. In het omstreden rapport van de Senaat, dat vandaag verscheen, worden de keiharde verhoortechnieken uitvoerig beschreven. Zeven belangrijke bevindingen.

1. De gebruikte technieken waren overdreven zwaar en de martelingen gingen soms dagenlang door.
Anders dan de CIA tot dusver beweerde, greep de inlichtingendienst vrijwel meteen naar de zwaarste vormen van marteling. Zo werden gevangenen tot wel 180 uur achtereen wakker gehouden, vaak staand, met de handen boven het hoofd geketend. Ook moesten de verdachten met een kap over hun hoofd rondlopen en werden ze geslagen of gestompt.

De opsomming van technieken is vrijwel eindeloos: van ijskoude douches naar het naspelen van executies en ook waterboarding, het simuleren van de verdrinkingsdood. Daarnaast werden terreurverdachten geketend in lege, aardedonkere isoleercellen opgesloten en bestookt met harde geluiden of muziek.

Onze correspondent in de VS, Guus Valk:

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Een gevangene kreeg zijn lunch (pasta, humus, noten, saus, rozijnen) rectaal ingebracht http://t.co/zQZYxZ87BF (via @ravisomaiya)
Twitter avatar apjvalk Guus Valk Gevangene Abu Zubayda werd 83 keer gewaterboard en in kleine kooien gestopt. Zijn behandeling was zo wreed, dat CIA’ers in tranen waren.

2. De CIA zwakte het gevaar van waterboarding af
Bij ten minste drie gevangenen werd waterboarding ingezet in een poging informatie los te krijgen. Hierbij ligt een verdachte op zijn rug met een natte doek op zijn gezicht. Door water op de lap te gieten, kan de gemartelde niet of nauwelijks ademhalen en voelt het alsof hij verdrinkt.

Waterboarding in beeld tijdens een film van mensenrechtenorganisatie Amnesty International uit 2008. Foto EPA / Amnesty International

Tegenover het Amerikaanse ministerie van justitie deed de CIA voorkomen alsof deze vorm van schijnverdrinking betrekkelijk ongevaarlijk is. Dat was een veel te zonnige voorstelling van de feiten, oordeelt de senaatscommissie nu. Zo was een van de gevangenen niet in staat te reageren en kwamen er “bellen uit zijn openstaande mond”.

3. Ruim eenvijfde van de verdachten zat onterecht vast
Van de 119 terreurverdachten die werden vastgehouden in het CIA-programma werden er 26 ten onrechte gevangengenomen. Zo werd een “zwakbegaafde” man uitsluitend vastgezet om zijn familie onder druk te zetten. Ook nadat de inlichtingendienst ontdekte dat deze gevangenen niet vast hadden moeten zitten, moesten zij vaak nog maandenlang in de cel doorbrengen.

4. De gebruikte technieken werkten niet of waren zelfs contraproductief
Volgens de CIA waren de “dwingende verhoortechnieken” niet alleen noodzakelijk, maar ook gerechtvaardigd. Met de informatie die tijdens de verhoren werd verzameld konden namelijk aanslagen worden voorkomen. Maar tot het onschadelijk maken van zo’n “tikkende tijdbom” hebben de martelingen nooit geleid, zo concluderen de onderzoekers.

De voorzitter van de onderzoekende senaatscommissie, Dianne Feinstein, licht het rapport over de verhoormethoden van de CIA toe. Foto Reuters / Gary Cameron

In geen van de twintig succesgevallen die de commissie bekeek bleek de informatie uit de verhoren namelijk van cruciaal belang. Soms waren de gegevens bijvoorbeeld allang bekend dankzij andere bronnen. In de andere gevallen kwam de verdachte al met de informatie vóórdat de martelingen begonnen.

Het gebruik van de wrede verhoormethoden zou er bovendien toe hebben geleid dat verdachten dingen verzonnen, iets wat bij de CIA niet bekend was. De verhorende agenten zagen daarin het bewijs dat ze met de methoden unieke informatie konden loskrijgen.

5. De CIA was niet in staat een ondervragingsprogramma te leiden
Toen het ‘Rendition, Detention and Interrogation’-programma in 2001 door de president George W. Bush werd opgezet, was de CIA er niet klaar voor om een dergelijke operatie te leiden. De aansturing van het programma was daardoor “ontoereikend en zeer gebrekkig”, zo oordeelt de commissie.

Op het moment dat de inlichtingendienst koos voor het inzetten van omstreden verhoortechnieken werd bovendien niet bekeken hoe het gebruik van deze methodes in het verleden had uitgepakt. In 1989 liet de CIA aan het Congres bijvoorbeeld al weten dat de technieken “contraproductief zijn, omdat ze geen informatie opleveren en waarschijnlijk leiden tot onjuiste antwoorden”.

Correspondent Guus Valk zei daarover:

Twitter avatar apjvalk Guus Valk “Methods in question were based on discredited coercive interrogation
techniques such as those used by torturous regimes during Cold War”

6. De agenten en psychologen in het programma waren ongetraind
Bij het ontwerpen van het verhoorprogramma riep de CIA de hulp in van twee psychologen van buiten de organisatie. Dit tweetal had geen enkele ervaring met verhoren. Daarnaast wisten de psychologen onvoldoende over het aanpakken van terrorisme, de terreurorganisatie Al-Qaeda of de cultuur in de regio.

Senator John McCain werd zelf gemarteld in de Vietnamoorlog. Hij verwelkomt het rapport. Foto EPA / Jim Lo Scalzo

Ook de agenten die de verhoren moesten uitvoeren, waren niet getraind of gekeurd voor hun toekomstige taak. De CIA zette in enkele gevallen bovendien personeel in dat zich in het verleden al grof of gewelddadig had gedragen. De dienst had die agenten moeten doorlichten om hun geschiktheid te bepalen, zo concluderen de onderzoekers.

7. De politiek werd laat of verkeerd ingelicht
Hoewel het inlichtingenprogramma al na de aanslagen op het World Trade Center in 2001 werd opgezet, hoorde de toenmalige president Bush pas in het voorjaar van 2006 hoe zwaar de verhoormethoden waren die de CIA gebruikte. Het Congres werd pas in het najaar op de hoogte gebracht, maar de informatie in die briefing was op sommige vlakken “inaccuraat”.

In een poging steun te krijgen voor de handelwijze stelde de inlichtingendienst namelijk dat de verhoortechnieken hadden geleid tot het oppakken van bepaalde terroristen. Ook stelde de CIA dat de methoden Amerikaanse levens hadden gered en hadden geholpen bij het verijdelen van aanslagen.

Lees morgenochtend in nrc.next meer over de omstreden verhoormethoden van de CIA.