Dit is de druppel die de emmer doet overlopen

Zes jaar lang waren er nauwelijks demonstraties in Ierland, ondanks ingrijpende bezuinigingen. Maar net nu de economie weer aantrekt, gaan de Ieren massaal de straat op. Morgen weer. Ze vinden het raar dat ze moeten gaan betalen voor drinkwater.

Al weken demonstreren de Ieren omdat ze moeten gaan betalen voor hun drinkwater, zoals hier in Dublin. Foto William Murphy

Drieënzeventig is Patrick Boyle uit Drogheda. En tot een paar weken geleden had hij nog nooit gedemonstreerd. Hij leunt op een groot bord met een rode streep door een waterkraan, en kijkt hoe de mensenmassa aanzwelt voor het hoofdkantoor van Irish Water in het centrum van Dublin. „Wij zullen nooit betalen”, klinkt het. „Zeg nee tegen de waterrekening.” Bob Marley’s Get Up, Stand Up wordt gedraaid. Een vader danst met zijn dochtertje op de schouder.

Al weken wordt er in Ierland geprotesteerd tegen de introductie van waterrekeningen. Voor de Dáil, het Ierse parlement, dat het besluit nam dat de Ieren moeten gaan betalen voor hun waterverbruik, dat tot nu toe gratis was. Voor het gebouw van Irish Water, de overheidsinstantie die speciaal werd opgericht om overal watermeters te installeren. In wijken waar Irish Water die meters wil installeren. Bij iedere openbare gelegenheid waar een minister is, met eieren in de hand. Begin november waren er op één dag 105 kleinere en grote demonstraties, morgen staat opnieuw een massaprotest gepland.

Het opmerkelijke is dat de Ieren zes jaar lang iedere nieuwe belastingmaatregel en iedere bezuiniging gelaten ondergingen. Terwijl in Spanje, Portugal en Griekenland de bevolking de straat op ging, was in Ierland protest zeldzaam. En net nu het economisch beter gaat – dit jaar wordt een groei van 4,9 procent voorspeld, aanzienlijk hoger dan in de rest van de eurozone – nu de werkloosheid met het kwartaal daalt, nu er na zeven sombere begrotingen voor het eerst één zonder bezuinigingen is gepresenteerd, slaat de woede toe.

Recht op water is mensenrecht

„Dit is de druppel die de emmer doet overlopen”, zegt David Gibney van Right2Water, de organisatie die door twee vakbonden werd opgericht om de waterdemonstraties te leiden. Hij heeft een heel scala aan dergelijke woordspelingen. Het recht op water is een mensenrecht, meent hij. Dat er voor de zuivering betaald moet worden accepteert hij, maar niet voor het verbruik. „Dat zal diegenen raken die nu al moeite hebben om rond te komen: gepensioneerden, mensen met halve banen, diegenen die een uitkering hebben.”

„We hebben genoeg water in dit land. Als dit doorgaat, moeten bejaarden zich straks afvragen of ze in een week nog een tweede keer in bad durven te gaan.”

Het waterdebat wordt al jaren op een dergelijke emotionele manier gevoerd. Dat water een kostbaar en schaars goed is, wil er bij sommige Ieren niet in. Al een aantal keren eerder probeerde een regering waterrekeningen in te voeren, en bond zij in na grote demonstraties en met zicht op een verkiezing. Binnen de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), de club van 34 rijke landen, is Ierland het enige land dat watergebruik niet doorberekent aan de burger.

De Ieren wijzen om zich heen: hun land is – met dank aan de regen – niet voor niets het smaragdgroene eiland. Water is er in overvloed: „Van de rivieren tot de zee. Voor Iers water betalen: nee”, schreeuwt crècheleidster Carry Hennessy tijdens een demonstratie voor het hoofdkwartier van Irish Water.

Wat veel Ieren steekt, is dat 1,2 miljard euro aan belastinggeld al naar de waterhuishouding gaat. Het is het eerste wat demonstranten vertellen. „Dit is onverholen oplichterij”, zegt Derek Mac an Ucaire, een zelfstandige bouwvakker. Hij heeft zijn drie jonge kinderen bij zich, ze dragen kartonnen borden met druppelende kranen. „Ik betaal genoeg belasting. Wat er maandelijks overblijft, gaat op aan de hypotheek en eten.”

Bovendien is de Ierse watervoorziening krakkemikkig. In het graafschap Roscommon moeten zo’n 22.000 mensen al vier jaar lang hun drinkwater koken voor gebruik. Veertig procent van het drinkwater lekt in de grond weg. Op de radio beklaagde een inwoner van Athlone zich onlangs dat hij, sinds hij een meter heeft, ziet dat er 1.200 liter per uur weglekt. Dat er elke week een nieuw verhaal is over mismanagement en exorbitante salarissen en bonussen bij Irish Water, helpt ook niet.

De Ierse regering meent echter dat het doorberekenen van de kosten de enige oplossing om is waterleverantie te verbeteren, en tegelijkertijd de burger bewust te maken van zijn waterverbruik. „Water is niet gratis. Het kost ons 1 miljard euro per jaar om het aan iedereen te leveren. Dus om voorzieningen te treffen die toekomstbestendig zijn, gaan we óf meer inkomstenbelasting betalen, óf voor het verbruik betalen”, zei eerder dit jaar Phil Hogan, tot voor kort minister van Milieu en sinds vorige maand de Ierse eurocommissaris.

Kinderen krijgen 21.000 liter gratis

„We hebben een overvloed aan water, maar we nemen het te vaak voor lief en we moeten het beschermen.” Uit vergelijkend onderzoek binnen de OESO-landen blijkt dat burgers die een rekening krijgen, zuiniger omgaan met hun waterverbruik.

Ditmaal was er een stok achter de deur om, anders dan eerdere regeringen, door te zetten: de noodhulp die het Internationaal Monetair Fonds, de Europese Centrale Bank en de Europese Unie in november 2010 gaven. In ruil voor 64 miljard euro beloofde de regering-Kenny dat „de watervoorziening binnen afzienbare tijd zichzelf substantieel kan financieren”.

Onder druk van het massale verzet zijn er inmiddels al concessies gedaan. De eerste rekening komt pas in april. Het maximumbedrag is verlaagd: huishoudens betalen nu 260 euro per jaar, en krijgen 100 euro ‘besparingskorting’ als ze zichzelf aanmelden. Huishoudens met een watermeter – slechts eenderde van het totaal – betalen alleen voor verbruik. Kinderen krijgen 21.000 liter gratis. In regio’s waar langer dan 24 uur water moet worden gekookt, hoeft niet te worden betaald. Uit onderzoek van Global Water Intel uit Oxford blijkt dat de Ieren één van de laagste bedragen in Europa zullen gaan betalen.

Voor een deel van de Ieren waren de concessies voldoende. Maar de demonstraties gaan al lang niet meer over water alleen. De stilte, deels veroorzaakt doordat de Ierse vakbonden in ruil voor sociale akkoorden beloofden niet te demonstreren, is doorbroken.

„Het einde van de bezuinigingen wordt niet gevoeld”, meent vakbondsman Gibney. „Ruim 470.000 Ieren hebben aan het eind van de maand geen geld over, 1,7 miljoen minder dan honderd euro. We werken meer uren, maar de lonen zijn lager. We zijn het zat.”

Die ontevredenheid vertaalt zich in de peilingen. De centrum-rechtse regeringspartij Fine Gael en diens sociaal-democratische coalitiepartner Labour verliezen stemmen aan de populistisch linkse Sinn Féin, die als er nu verkiezingen zouden worden gehouden zou winnen, en nog linksere niet-partijgebonden politici.

Zoals Paul Murphy, die onlangs namens het kiesdistrict Dublin Zuid-West in het parlement kwam door campagne tegen de waterrekening te voeren. „Wat je de afgelopen twee maanden zag, is het gevolg van zes jaar bezuinigingen. Dit is de macht van de massa: we hebben al concessies gekregen, we gaan door tot we niet voor water hoeven te betalen.” Hij voorspelt: „We kunnen deze regering omver brengen.”