Crisis leidt tot meer zelfdodingen

Het aantal zelfdodingen is weer gestegen, terwijl suïcidaliteit vaak goed te behandelen is, zegt psycholoog.

Meer mannen plegen zelfmoord

Het aantal zelfdodingen in Nederland is vorig jaar voor het zesde achtereenvolgende jaar gestegen, maakte het CBS gisteren bekend. 1.854 mensen maakten in 2013 een eind aan hun leven, absoluut gesproken het hoogste aantal ooit. Relatief gezien (het gaat om 11 op de 100.000 inwoners) betekent dat een stijging naar het niveau van begin jaren 90. We zitten nog niet op de piek uit 1984 (14,2 op de 100.000), maar Ad Kerkhof verwacht dat het aantal suïcides over 2014 nóg weer hoger zal zijn. Kerkhof is hoogleraar klinische psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en doet al jaren onderzoek naar zelfdoding.

Het ligt voor de hand te denken dat de economische crisis een rol speelt in de stijging, zegt Kerkhof. „Bij de piek in 1984 was het ook crisis.” Al is het moeilijk te begrijpen waarom het aantal zelfdodingen in sommige andere landen waar het óók crisis is, niet toeneemt. „Zoals Luxemburg en Finland.” En een andere nuancering, zegt Kerkhof: „Je zou denken: als mensen hun werk verliezen zullen ze wel suïcidaal worden. Maar dat is niet zo, dat heeft de GGD Den Haag onderzocht. Je ziet een kleine, significante stijging onder werkenden, maar de echte stijging zit bij de mensen die al langer een arbeidsongeschiktheidsuitkering hebben.”

Vrouwen staan sterker in het leven

Kerkhof denkt dat de recessie die mensen demoraliseert: „Dat ze dan denken: nu kom ik echt nooit meer aan de bak. Afhankelijk zijn van anderen lijkt me ook niet prettig. Misschien speelt armoede een rol. En de hulpverlening is misschien minder toegankelijk, mede door de eigen bijdrage. Zelfdoding heeft meestal een combinatie van oorzaken.”

Vooral het aantal zelfdodingen onder mannen van 40-65 jaar is toegenomen. „Met het risico dat je me een seksist vindt, maar vrouwen staan gemiddeld sterker in het leven”, zegt Kerkhof daarover. „Ze zijn wel vaker depressief, maar plegen minder vaak suïcide. Mannen ontlenen hun identiteit toch vaak aan presteren, geld, status. En als er dan een kink in de kabel komt, ligt hun hele zelfbeeld aan gruzelementen.” Vrouwen ontlenen hun identiteit meer aan relaties, aldus Kerkhof. „Een man in de problemen gaat drinken. Een vrouw gaat erover praten. Dat klinkt karikaturaal en het geldt niet voor iedereen, maar het gaat grofweg nog steeds op.”

Wat moet er gebeuren om de stijgende trend in zelfdodingen te keren? Eerst moet natuurlijk de recessie gestopt worden, zegt Kerkhof. „En wat allang had moeten gebeuren: er moet meer op alcoholgebruik worden gelet. Alcohol werkt suïcidale neigingen in de hand. Je kunt het duurder maken, alcoholgebruik ontmoedigen. En zorg nou eens dat die makkelijk bereikbare spoorbanen worden afgeschermd, ook al kost dat geld.”

Ook in de geestelijke gezondheidszorg kan nog wel wat verbeterd worden, zegt Kerkhof, met name in de toegang ertoe. „Veel mensen plegen suïcide zonder dat ze in de hulpverlening terecht zijn gekomen. Die praten niet over hun problemen. Ze willen hun familie er niet mee belasten, terwijl je met suïcide je familie natuurlijk veel meer belast. Maar schaamte is een element van het suïcidale syndroom. Net als heel veel piekeren.”

Suïcidale mensen kunnen vaak best behandeld worden, zegt Kerkhof. „Dat eindeloze herhalen van tobberige gedachten als ‘niemand houdt van me’ of ‘ik deug nergens voor’, kun je in therapie goed aanpakken. Maar het is wel zware problematiek. Het zou goed zijn als er gespecialiseerde poli’s zouden komen; een Deense proef daarmee was succesvol. En huisartsen moeten beter worden geschoold in herkenning van suïcidaliteit. Maar ook andere ‘gatekeepers’ zoals leerkrachten, dominees, deurwaarders, uitkeringsverstrekkers. Op dat gebied gebeurt gelukkig al veel.”