Diermedicijn dat gieren in India doodde nu in Spanje toegestaan

Bijna alle Europese gieren leven in Spanje. Daar is nu een medicijn voor vee toegelaten dat de aaseters doodt.

Vale gier Foto Thinkstock

Diclofenac, een medicijn waarvan al tien jaar bekend is dat het extreem giftig is voor roofvogels, is sinds kort in Spanje toegestaan als diergeneesmiddel. Biologen vrezen nu voor sterfte onder Spaanse gieren. De aaseters raken vergiftigd als ze de kadavers eten van vee dat met diclofenac behandeld is. Zeventien Europese onderzoekers en dierenartsen slaan alarm in een opinie-artikel dat vrijdag in Science stond.

Diclofenac is een goedkope pijnstiller en ontstekingsremmer die ook door mensen wordt geslikt. Bij vee kan diclofenac de genezing van klauwinfecties, long- en uierontstekingen versnellen.

Maar voor gieren is diclofenac fataal. In 2004 werd duidelijk dat diclofenac de oorzaak was van massale gierensterfte in India, Nepal en Pakistan. Veeboeren behandelden er hun vee met diclofenac. Gieren die de kadavers vraten, stierven binnen een paar dagen aan nierfalen. Vlogen er 25 jaar geleden nog miljoenen gieren boven het Indische subcontinent, aan het begin van deze eeuw waren drie soorten gier bijna uitgestorven.

India heeft de productie, import en verkoop van diclofenac als diergeneesmiddel in 2006 verboden. Inmiddels krabbelt de gierenpopulatie daar langzaam weer overeind.

Het Spaans Agentschap voor Medicijnen (AEM) heeft diclofenac in 2013 juist goedgekeurd voor gebruik bij runderen en varkens. Ornithologen merkten de toelating pas laat op. „Ik hoorde het deze zomer voor het eerst. Ik was geschokt”, zegt Thijs Kuiken, dierenarts en hoogleraar vergelijkende pathologie bij het Erasmus MC. Kuiken is één van de auteurs van het stuk in Science.

Het grote probleem van diclofenac, legt Kuiken uit, is dat één besmet karkas vele gieren kan doden. Kuiken: „Uit rekenmodellen blijkt dat als één op duizend karkassen met diclofenac is besmet de gierenpopulatie binnen zes jaar kan halveren.”

Onderzoekers vrezen dat diclofenac ook andere roofvogels kan vergiftigen. Begin dit jaar vonden Indische en Britse wetenschappers dode steppearenden (Aquila nipalensis) naast een ‘karkassendump’ in India. De enige onderzochte arend had inderdaad diclofenac in zijn lijf (Bird Conservation International, 2014).

Het is wrang dat diclofenac uitgerekend in Spanje op de markt is als diergeneesmiddel. Spanje is een gierenland. Meer dan 95 procent van alle Europese gieren leeft in Spanje, waaronder de in Europa zeldzame lammergier (Gypaetus barbatus). Spaanse boeren mogen kadavers achterlaten in muladares, waar aasetende gieren de kadavers schoonpikken. De maatregel is deels in het leven geroepen om gieren van genoeg aas te voorzien.

De toelating van diclofenac is des te opmerkelijker, omdat er ook een gierensparend alternatief is: meloxicam, dat niet duurder is.

De Europese Commissie heeft het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) de opdracht gegeven om de gevolgen voor gieren te onderzoeken. Hun rapport wordt volgende week verwacht.

Kuiken en zijn collega’s vinden dat de toelatingsprocedure voor diergeneesmiddelen moet veranderen. „Farmaceuten hoeven op dit moment alleen milieueffecten te onderzoeken voor medicijnen die aan een hele kudde worden toegediend”, zegt Kuiken. „Maar diclofenac is een voorbeeld van een stof die veel schade veroorzaakt, ook als er maar een paar dieren mee behandeld worden.”

Fatro Ibérica, een farmaceutisch bedrijf dat in Spanje diclofenac als diergeneesmiddel verkoopt, wil niet op de gierenkwestie reageren. „Wij wachten de beslissing van de Europese Commissie af”, laat een woordvoerder weten.