De ‘vader van de videogames’ had nooit voorzien hoe mensen nu gamen

Dit weekend overleed Ralph Baer op 92-jarige leeftijd. Hij staat bekend als de ‘vader van videogames’ vanwege de uitvinding van de allereerste gameconsole die bij mensen thuis kwam te staan. Een terugblik op zijn leven.

Foto AP/ Ken Williams.

Dit weekend overleed Ralph Baer op 92-jarige leeftijd. Hij staat bekend als de ‘vader van videogames’ vanwege de uitvinding van de allereerste gameconsole die bij mensen thuis kwam te staan. Een terugblik op zijn leven.

“Vergeet het, bouw nou maar gewoon die verdomde tv.” Het is 1951 en Ralph Baer had net aan zijn baas voorgesteld of hij aan de televisie geen spelletjesfunctie kon toevoegen. Nee, want hij liep al achter. Zo’n twintig jaar later kwam die functie er met zijn videogamesysteem, de allereerste spelconsole ter wereld, toch. Inmiddels is gamen op een televisie niet meer weg te denken.

Het idee dat Baer, een Duitse immigrant, in 1966 met een potloodje op een geel notitievel schetste, werd uiteindelijk de Magnavox Odyssey, die in de zomer van 1972 op de markt kwam. Het was een log apparaat waar je een kleine salontafel voor kon vrijmaken. Boven in het systeem stopte je een dunne cartridge, op de televisie een transparant vel met daarop het ‘speelveld’, om vervolgens lichtblokjes op dat veld te besturen door middel van een soort broodrooster met aan beide kanten een draaiknop. Zelfs voor die tijd was het vrij simpel, schrijft Ars Technica: het apparaat werkte alleen op batterijen en je had geen geluid. Het was in feite een reeks bordspellen met een vreemd tv-aspect.

Toch was het baanbrekend voor die tijd, vooral omdat er geen software aan te pas kwam; alles werd gedaan door de hardware. Bovendien was het idee van mensen die konden besturen wat er op hun televisie gebeurde nog ongehoord. Op beurzen en persevenementen zaten mensen met open mond te kijken. In het eerste jaar werden er 130.000 exemplaren van zijn Odyssey verkocht, in totaal ruim 300.000.

Rechtszaken

In 1973 kregen Baer en zijn werkgever Sanders Associates patent op hun uitvinding. Een bijzonder ruim patent, zoals The New York Times opmerkt: Baer en Sanders claimden een wettelijk monopolie voor elk product waarbij een televisie en schakelingen betrokken waren die het mogelijk maken om stipjes op een scherm te produceren en besturen.

Baer en zijn collega’s klaagden dan ook veel mensen en bedrijven aan die het patent volgens hen overtraden. Misschien wel de belangrijkste kwam al vroeg. Een paar maanden nadat de Odyssey op de markt kwam, bracht ontwikkelaar Atari het inmiddels wereldberoemde arcadespel Pong uit, dat veel en veel populairder zou worden dan de Odyssey ooit was. In 1974 klaagde Baer Atari aan, dat schikte voor 700.000 dollar.

Er zouden nog tientallen rechtszaken volgen, die Baer en collega’s meer dan 100 miljoen dollar opleverden. Vicevoorzitter van Nintendo Howard Lincoln zei in 1989 in een interview al eens dat Magnavox zich niet bezighield met het maken van videogames, maar met het aanklagen van mensen.

Baer en collega Bill Harrison spelen hun tafeltennisspel in 1969:

Baer was ook de eerste die randapparatuur voor gameconsoles bij mensen thuis uitvond. Zijn shooting gallery, een lichtpistool, was een voorloper van een veel bekender lichtpistool als de Zapper van Nintendo, onder andere gebruikt in het beroemde spelletje Duck Hunt, waar je het gebruikt om eenden uit de lucht te schieten.

Maar Baer hield zich niet alleen met videogames bezig, zijn werk op dat gebied beperkte zich vooral tot de jaren zeventig. Baer was vooral uitvinder. Van pratende deurmatten en ansichtkaarten tot trackingsystemen voor onderzeeërs. En hij maakte één heel bekend spelletje, een waarvoor de tv niet nodig was: Simon. Het spel draait om een rond elektronisch apparaatje met vier gekleurde vlakken die oplichten in een bepaalde volgorde. Die volgorde, die steeds uitgebreider wordt, moeten spelers onthouden en herproduceren. In totaal heeft Baer meer dan 150 patenten op zijn naam.

Baer is gedurende zijn leven meerdere keren onderscheiden voor zijn werk. Hij heeft een plekje in de National Inventors Hall of Fame, dé eregalerij voor uitvinders in de Verenigde Staten, en hij kreeg in 2008 de National Medal of Technology van toenmalig president George W. Bush.

Een ontketend monster

Sinds zijn logge Odyssey is er ongelofelijk veel gebeurd op gamegebied. Inmiddels spelen we levensechte spellen van ongekende grootte, inmiddels besturen we met ons hele lichaam wat er gebeurt op onze televisies en inmiddels is de game-industrie een plek waar enorm veel geld in omgaat.

Baer sprak in de latere fasen van zijn leven nog over de grote ontwikkelingen in de industrie en had daar dan een duidelijke mening over, schrijft Ars Technica. Het argument van culturele commentatoren dat games alleen voor kinderen zijn? Onzin, volgens hem:

“De meerderheid van de gamers is nu 35 jaar of ouder. De kritiek komt van een generatie mensen die nog nooit een game hebben gespeeld.”

Sommige dingen stoorden hem wel. De grote rol van geweld in games bijvoorbeeld, zeker als het niet echt een functie dient. Maar vooral dat gamen - ook al probeert Nintendo met zijn Wii en Wii U anders te bewerkstelligen - niet iets meer is dat je met het hele gezin of in ieder geval meerdere mensen doet. In 2012 zei hij in een interview met het blog Ironic Sans dat hij enigszins vindt dat hij een monster heeft ontketend:

“Het is min of meer iets voor één speler geworden, en dat had ik nooit in mijn hoofd.”

Bekijk ook een lang interview met Baer op het Institute of Electrical and Electronics Engineers.

Lees ook in NRC Handelsblad: De vader van het videospel - en van de sprekende deurmat (€).