Boijmans speculeerde niet

Heeft museum Boijmans van Beuningen ontoelaatbare risico’s genomen bij zijn jongste aankoop? In de gemeenteraad van Rotterdam zijn vragen gesteld over de financiering van de nieuwste aanwinst van het museum: een beeld van de impressionist Medardo Rosso. Feit: om het tussentijdse valutarisico af te dekken op de aankoop van het beeld dat 2,5 miljoen dollar moest kosten, ging Boijmans een optie aan op het dollarbedrag. Dat pakte goed uit. De 22.000 euro die de optie kostte, werd meer dan goedgemaakt door de winst uit de optie, omdat de dollar in de tussentijd in waarde steeg en de koop in euro’s dus duurder had kunnen uitpakken. Maar toch is de klacht dat er 22.000 euro op het spel is gezet.

De negatieve reacties op de aanpak van Boijmans hebben naar aangenomen mag worden te maken met de slechte reputatie die financiële derivaten, waarvan de optie deel uitmaakt, sinds de financiële crisis hebben. Woningbouwvereniging Vestia ging er bijvoorbeeld het schip mee in. Derivaten en (semi-)publieke instellingen kunnen sindsdien maar beter niet in hetzelfde bed worden gesignaleerd.

Hoe begrijpelijk het wantrouwen ook is, derivaten kunnen juist erg gunstig zijn. De twee belangrijkste voorwaarden: allereerst moet er een daadwerkelijk belang zijn waarvoor het risico wordt afgedekt. Als Boijmans zomaar een optie had gekocht zonder onderliggende reden, dan was dat speculatie geweest. Dat is hier niet het geval. Tweede voorwaarde is dat het risico beperkt is. Een derivatenconstructie waarbij bij een stijgende dollar winst was gemaakt, maar bij een dalende dollar verlies, zou niet toelaatbaar zijn geweest. Zo’n open positie is kwetsbaar – zie het renterisico van Vestia. Bij de aanschaf van een optie telt dit niet: het verlies is beperkt tot de kosten van de optie zelf. Er zijn musea die, bij een grote aanschaf, de dollars alvast inkopen om er later mee te betalen. Dat lijkt prudenter, maar zij nemen in wezen een tweezijdig koersrisico.

Het misbruik van derivaten heeft deze instrumenten, vaak terecht, in een kwaad daglicht gesteld. Maar intussen zijn ze overal en doen vaak goed werk. Voor iedere klant die zijn hypotheekrente vastzet en na vijf jaar een rentebedenktijd krijgt, worden bij de bank derivaten afgesloten. Achter elke nu geboekte vlucht naar New York voor april volgend jaar zit een luchtvaartmaatschappij die de tussentijdse dollar- en brandstofrisico’s beheert.

Derivaten, mits gebruikt waarvoor ze bedoeld zijn, stellen ondernemers in staat om te doen waar ze het best in zijn: ondernemen. De zaak-Boijmans mag hier ook onder worden geschaard. Oftewel, in de woorden van de voorzitter van de raad van toezicht: dit was geen geval van speculatie, maar van ‘goed Rotterdams zakendoen’.